Journal №5 (73) / 2025|KELM

WYKAZ ZAŁĄCZONYCH PLIKÓW

ISTOTA KONCEPTUALNA I TERMINOLOGICZNA ORAZ SKŁADNIKI STRUKTURALNE KOMPETENCJI SAMOKSZTAŁCENIOWYCH PRZYSZŁEGO PSYCHOLOGA

Yuliia Pentko

doktorantka na Wydziale Psychologii i Pedagogiki Uniwersytetu im. Alfreda Nobla (Dniepr, Ukraina)

ORCID ID: 0009-0007-6472-6264

Anotation. Współczesny świat wymaga od psychologów ciągłego uczenia się i adaptacji. Artykuł uzasadnia znaczenie kompetencji samokształceniowych dla rozwoju zawodowego i sukcesu przyszłego specjalisty. Celem badania jest teoretyczne zdefiniowanie istoty i komponentów strukturalnych tej kompetencji. Na podstawie analizy literatury krajowej i zagranicznej zwrócono uwagę na kluczowe poglądy na temat samokształcenia jako integralnej cechy osobowości. Autorka przedstawia własną definicję kompetencji samokształceniowych przyszłego psychologa jako dynamicznej cechy, obejmującej motywację do rozwoju, myślenie krytyczne, samoorganizację, refleksję i interakcję z otoczeniem informacyjnym. Zidentyfikowano pięć głównych komponentów: emocjonalno-wolicjonalny, organizacyjnoaktywnościowy, poznawczy, motywacyjno-wartościowy i komunikacyjny, kładąc nacisk na ich wzajemne oddziaływanie. Rozwój tej kompetencji jest priorytetem w kształceniu psychologów zdolnych do efektywnej autonomicznej działalności i odpornych na wypalenie zawodowe.
Keywords: kompetencje samokształceniowe, przyszły psycholog, rozwój zawodowy, komponenty strukturalne, kształcenie ustawiczne

ROLA MEDYCYNY STYMULACYJNEJ I WYMAGANIA INTEGRACJI Z EUROPEJSKĄ PRZESTRZENIĄ EDUKACYJNĄ

Iryna Pylypchuk, Sofia Pylypchuk

Iryna Pylypchuk, kandydat nauk medycznych, docent, zastępca dziekana wydziału medycznego, docent katedry położnictwa i ginekologii DNP „Lwowski Narodowy Uniwersytet Medyczny im. Danyła Halickiego” (Lwów, Ukraina)
Sofia Pylypchuk, lekarz stażysta KNP „Szpital im. Jurija Lipy w Nowojaworowsku” (Nowojaworowsk, Ukraina) DNP „Lwowski Narodowy Uniwersytet Medyczny im. Danyła Halickiego” (Lwów, Ukraina)

ORCID ID: 0000-0001-7205-3740, ORCID ID: 0009-0000-6532-213Х

Anotation. Artykuł ukazuje znaczenie i wagę stopniowego wprowadzania i stosowania medycyny symulacyjnej w kształceniu przyszłych lekarzy. Rozważono zalety, wady i sposoby doskonalenia kształcenia studentów medycyny w zakresie stosowania medycyny symulacyjnej w ich przyszłej działalności zawodowej. Wskazano główne kierunki i metody stosowania technologii symulacyjnych w edukacji oraz wymagania dotyczące ich integracji z europejską przestrzenią edukacyjną. Uzasadniono zalety i wady wprowadzania medycyny symulacyjnej do procesu kształcenia studentów medycyny. Podkreślono, że wykorzystanie tych technologii w edukacji zwiększa motywację studentów do wybranej specjalności, przyczynia się do kształtowania profesjonalnego myślenia i wysokiej jakości zastosowania w przyszłej działalności praktycznej. Udowodniono, że medycyna symulacyjna ujawnia kreatywny i profesjonalny potencjał przyszłego lekarza.
Keywords: szkolenie symulacyjne, medycyna, symulacja, technologie, student medycyny, szkolnictwo wyższe, lekarz

JĘZYKOWE WYZNACZNIKI TOŻSAMOŚCI W KRAJACH ANGLOJĘZYCZNYCH: ANALIZA PORÓWNAWCZA SLANGU MŁODZIEŻOWEGO W USA, KANADZIE I AUSTRALII

Olha Vasylenko, Kateryna Rybakova

Olha Vasylenko, kandydat nauk filologicznych, docent, docent katedry praktyki języka angielskiego Wołyńskiego Uniwersytetu Państwowego im. Lesji Ukrainki (Łuck, Ukraina)
Kateryna Rybakova, kandydat nauk filologicznych, adiunkt na Wydziale Języków Germańskich i Romańskich, Kijowski Narodowy Uniwersytet Lingwistyczny (Kijów, Ukraina)

ORCID ID: 0000-0002-8341-350X, ORCID ID: 0009-0003-8136-823

Anotation. Artykuł analizuje funkcjonowanie językowych wyznaczników tożsamości w krajach anglojęzycznych na przykładzie slangu młodzieżowego w USA, Kanadzie i Australii. Stwierdzono, że slang jest ważnym zjawiskiem socjolingwistycznym, pełniącym nie tylko funkcję mianownikową, ale także identyfikacyjną, zapewniając jedność grupy i kulturową ekspresję młodych ludzi. Przeprowadzono analizę jednostek językowych odzwierciedlających realia narodowe i lokalne praktyki społeczne. Zidentyfikowano kluczowe mechanizmy tworzenia nowego słownictwa: skróty słowotwórcze, metaforyczne przeformułowania, zapożyczenia i okazjonalne innowacje. Analiza porównawcza wykazała, że slang amerykański jest dynamiczny i zorientowany na kulturę masową i media cyfrowe; slang kanadyjski charakteryzuje się połączeniem elementów anglojęzycznych i francuskojęzycznych, co odzwierciedla dwujęzyczność i wielokulturowość; slang australijski wykazuje zależność od kontekstu historycznego, tradycji i skłonność do skrótów. Slang jest uważany za wskaźnik procesów globalizacji, a jednocześnie za narzędzie zachowania tożsamości kulturowej.
Keywords: lingwistyczne wyznaczniki tożsamości, slang młodzieżowy, USA, Kanada, Australia, analiza porównawcza, język angielski, socjolingwistyka, globalizacja

PROCESY ZA NIELEGALNE PRZEKROCZENIE GRANICY PAŃSTWOWEJ II RZECZYPOSPOLITEJ W LATACH DWUDZIESTYCH XX WIEKU

Roman Zvarych

kandydat nauk historycznych (doktor filozofii), wykładowca na Wydziale Pedagogiki i Metodologii Nauczania Przedmiotów Edukacyjnych oraz Technologii Edukacji Podstawowej w Kolegium Pedagogicznym w Kolomyi przy Radzie Obwodowej Ivano-Frankivsk (Kolomyia, Ukraina)

ORCID ID: 0000-0003-3936-3602

Anotation. Prezentowany artykuł rozważa problem ścigania karnego osób, które próbowały nielegalnie przekroczyć granicę polsko-sowiecką w latach 1921–1923. Artykuł poświęcony jest kompleksowemu badaniu polityki granicznej II Rzeczypospolitej Obojga Narodów na terenach Wołynia i Galicji. Celem artykułu jest analiza archiwalnych akt karnych sądów okręgowych w Łucku, Kołomyi i Krzemieńcu, które dają wyobrażenie o specyfice represyjnej polityki władz polskich. Artykuł porusza temat upolitycznienia procesu karnego, gdy przestępstwa gospodarcze lub domowe interpretowano przez pryzmat bezpieczeństwa państwa. Uzasadniono tezę, że wymiar sprawiedliwości pełnił nie tylko funkcję karną, ale także ideologiczną. Artykuł ujawnia procesy wzmacniania reżimu granicznego, zwiększenia ochrony granicy państwowej oraz działalność Korpusu Straży Granicznej. Porównano kilka typowych przypadków, w szczególności R. Kismana, M. Martyniuka i K. Bilki, w których prześledzono kryminalizację mobilności granicznej. Szczególną uwagę zwrócono na normy ówczesnego ustawodawstwa polskiego i ich stosowanie w warunkach niestabilności militarnej i politycznej. Artykuł analizuje zjawisko zachowań transgresyjnych ludności pogranicza, związanych z nierównościami społeczno-ekonomicznymi i presją polityczną. Wskazano i opisano charakterystyczne cechy postępowania przygotowawczego, kwalifikacji przestępstw oraz orzeczeń sądowych. Artykuł wyjaśnia specyfikę stosowania austriackiego i polskiego prawa karnego w regionie przygranicznym. Na podstawie analizy źródeł sądowych, a także udziału aktów prawnych, ustalono, że przestępstwa przeciwko granicy państwowej miały nie tylko znaczenie karne, ale także symboliczne. Autor stwierdza, że praktyka sądowa II Rzeczypospolitej Obojga Narodów reprezentowała nie tyle bezstronność prawną, co instrument kontroli politycznej. Problem ten był dotychczas słabo zbadany i wymaga dalszych badań.
Keywords: sąd rejonowy, ukraiński, sędzia śledczy, obwód przygraniczny, starostwo

KONSTRUKCJE MULTIMODALNE Z ELEMENTAMI NARODOWYMI W DYSKURSIE POLITYCZNYM: PERSPEKTYWA GATUNKOWA

Roman Lutsenko

doktor filozofii, wykładowca, wykładowca na Wydziale Języka Angielskiego i Tłumaczeń Kijowski Narodowy Uniwersytet Lingwistyczny (Kijów, Ukraina)

ORCID ID: 0000-0001-5435-2050

Anotation. Multimedia odgrywają kluczową rolę w poszukiwaniu informacji politycznych. Chociaż powszechnie uważa się, że wideo jest znacznie bardziej przekonujące niż inne media, takie jak tekst, założenie to rzadko znajduje potwierdzenie w świecie polityki. W dwóch dużych, randomizowanych badaniach znaleźliśmy mocne dowody na to, że „zobaczyć znaczy uwierzyć”: ludzie chętniej wierzą w wydarzenie, gdy informacja jest prezentowana w formie wideo niż w formie tekstu. Jednak przewaga wideo nad tekstem w zakresie perswazji jest znacznie mniej oczywista, a jej wpływ na postawy i intencje behawioralne jest minimalny. Odkrycia te podważają powszechne przekonanie, że filmy polityczne są bardziej przekonujące niż tekst. Wykorzystanie multimodalności może zwiększyć skuteczność filmów, angażując wiele zmysłów i zapewniając widzom bardziej immersyjne wrażenia. Może również pomóc odróżnić dany gatunek wideo od innych i stworzyć unikalny i rozpoznawalny styl, który odbiorcy mogą skojarzyć z tym gatunkiem. Niniejsze badanie stawia pytanie, czy możliwe jest odtworzenie konstrukcji multimodalnych w języku ukraińskim bez poważnych odchyleń leksykalnych, gramatycznych i leksykalno-gramatycznych w tłumaczeniu. Źródłem badań są różnorodne teksty polityczne reprezentujące różne gatunki wideo, takie jak wywiady, programy polityczne i debaty polityczne, które przedstawiają brytyjski dyskurs polityczny jako unikalną matrycę kulturowo-historyczną, odzwierciedlającą tożsamość Zjednoczonego Królestwa. Przedmiotem badań są komponenty jednostek narodowo zdeterminowanych i ich reprezentacja w tłumaczeniach na język ukraiński. Przedmiotem badań są cechy tekstów politycznych z uwzględnieniem komponentu językowego w ukraińskiej sytuacji komunikacyjnej.
Keywords: tłumaczenie, multimodalność, komponent narodowy, dyskurs polityczny, interakcja języka angielskiego i ukraińskiego, ekwiwalencja, adekwatność

DYNAMIKA WSPÓŁCZESNEGO DRAMATU UKRAIŃSKIEGO W KONTEKŚCIE WOJNY ROSYJSKO-UKRAIŃSKIEJ: ASPEKT KULTUROWY

Kateryna Matvieieva

asystent na Wydziale Filozofii i Pedagogiki NTU “Dniprowska Politechnika” (Dniepr, Ukraina)

ORCID ID: 0000-0002-9245-5373

Anotation. Artykuł analizuje stan ukraińskiej dramaturgii współczesnej w warunkach wojny rosyjsko-ukraińskiej z perspektywy kulturoznawstwa: główne etapy ewolucji i przemian gatunkowych, aspekt płci we współczesnej dramacie ukraińskim, w tym kwestie płci w ukraińskich czasopismach w poszczególnych latach. Szczególną uwagę poświęcono tematyce praktyk teatralnych jako skutecznego i efektywnego sposobu odbudowy i rehabilitacji wojska, w szczególności „Teatru Weteranów” utworzonego w 2024 roku. Przeanalizowano statystyki geograficzne badaczy współczesnej dramaturgii ukraińskiej, przeprowadzono selektywne badanie statystyczne współczesnej dramaturgii ukraińskiej w repertuarze teatrów dramatycznych Ukrainy w różnych regionach (na przykładzie repertuaru z maja 2025 roku), a także nakreślono główne kierunki rozwoju współczesnej dramaturgii ukraińskiej w 2025 roku.
Keywords: teatr ukraiński, dramat współczesny, Teatr Weteranów, repertuar, kulturoznawstwo

WYMIARY KONTROLI W LUDZKIEJ EGZYSTENCJI

Oleksii Rodionov

doktorant Instytutu Filozofii im. G.S. Skovorody Narodowej Akademii Nauk Ukrainy (Kijów, Ukraina)

ORCID ID: 0009-0007-8611-5149

Anotation. Celem artykułu jest zbadanie zjawiska kontroli jako czynnika wpływającego na działalność człowieka i specyficznej sytuacji antropologicznej, znanej ludzkości ze swojej wielowymiarowości. Jednym z wymiarów zjawiska kontroli jest jej forma totalitarna, którą proponuje się nazwać kontrolą totalitarną i uważać za formę totalitaryzmu. Artykuł analizuje zasadę kontroli zewnętrznej, definiuje pojęcie ideału opisującego cel kontroli oraz proponuje model hierarchicznych relacji między osobami kontrolowanymi. Analizuje również praktyki represji, autorepresji i derealizacji jednostki. Zasugerowano, że kontrola totalitarna pojawia się, gdy wyżej wymienione zjawiska kontrolowane stają się niealternatywne. Zgodnie z metodologią metaantropologii, kontrola totalitarna została zdefiniowana jako kontrola nadmierna, w której podmiot egzystencji marginalnej ogranicza podmiot egzystencji codziennej pod pozorem swojego “dobra” i ukierunkowuje go na jeden ideał. W rzeczywistości jednak jest to przejaw woli mocy podmiotu egzystencji marginalnej.
Keywords: kontrola, samokontrola, kontrola totalitarna, totalitaryzm, podmiotowość, hierarchia

NOWE MECHANIZMY INTERAKCJI WŁADZ I SPOŁECZEŃSTWA OBYWATELSKIEGO NA ZAKARPACIU W KONTEKŚCIE INTEGRACJI EUROPEJSKIEJ: OD INICJATYW DO PARTNERSTWA STRATEGICZNEGO

Roman Lendiel

doktorant na Wydziale Nauk Politycznych Karpackiego Uniwersytetu Narodowego im. Wasyla Stefanyka (Iwano-Frankiwsk, Ukraina)

ORCID ID: 0009-0004-3318-1511

Anotation. Artykuł poświęcony jest badaniu jakościowych zmian w relacjach między władzami a instytucjami społeczeństwa obywatelskiego w obwodzie zakarpackim, zachodzących pod wpływem procesów integracji europejskiej Ukrainy. Istotność tematu wynika z potrzeby analizy nowych mechanizmów interakcji, które przechodzą od formalnego współistnienia do pełnoprawnego partnerstwa strategicznego, będącego kluczowym warunkiem zrównoważonego rozwoju demokratycznego. Zakarpacie, ze względu na swoje wyjątkowe położenie przygraniczne, stanowi pole empiryczne do badania tych przemian, ponieważ region ten aktywnie uczestniczy w programach współpracy transgranicznej finansowanych przez Unię Europejską. W artykule analizowane są czynniki instytucjonalne, finansowe i społeczno-kulturowe, które przyczyniają się do zacieśniania współpracy. Badany jest, w jaki sposób udział w projektach i programach europejskich stymuluje organizacje publiczne do rozwoju instytucjonalnego i zwiększenia profesjonalizmu, a władze do przejrzystości i rozliczalności. Ujawniono, że integracja europejska działa jako katalizator rozwoju demokracji lokalnej i wzmocnienia roli podmiotów niepaństwowych. W oparciu o uzyskane wyniki sformułowano praktyczne rekomendacje mające na celu optymalizację interakcji i osiągnięcie bardziej efektywnego partnerstwa między władzami a społeczeństwem obywatelskim na poziomie regionalnym.
Keywords: integracja europejska, obwód zakarpacki, współpraca transgraniczna, społeczeństwo obywatelskie

STRUKTURA CZYNNIKOWA UKRAIŃSKIEJ WERSJI HITT-Q: ANALIZA KONFIRMACYJNA I TRAFNOŚĆ KONSTRUKTU

Tetiana Stanislavska, Kateryna Milutina

Tetiana Stanislavska, Doktorantka, Kijowski Instytut Współczesnej Psychologii i Psychoterapii (Kijów, Ukraina)
Kateryna Milutina, doktor nauk psychologicznych, profesor, Kijowski Instytut Współczesnej Psychologii i Psychoterapii (Kijów, Ukraina)

ORCID ID: 0009-0003-3649-1550, ORCID ID: 0000-0003-0013-2989

Anotation. Badanie poświęcone jest weryfikacji struktury czynnikowej i trafności konstruktu ukraińskiej wersji Kwestionariusza Historycznego Międzypokoleniowego Przekazywania Traumy (HITT-Q). Weryfikacja oryginalnego dwunastoczynnikowego modelu na próbie ukraińskiej jest niezbędna dla zapewnienia prawidłowego zastosowania metodologii, uwzględniającej kulturowe i historyczne cechy Ukrainy (Alavi i in., 2025). Celem było zbadanie struktury czynnikowej ukraińskiej wersji HITT-Q z wykorzystaniem konfirmacyjnej analizy czynnikowej oraz weryfikacja trafności konstruktu z wykorzystaniem korelacji ze Skalą Oporu Connora-Davidsona (Goretzko i in., 2024). W badaniu wzięło udział 299 uczestników, z których 142 respondentów zostało ponownie przebadanych. Konfirmacyjna analiza czynnikowa potwierdziła dwunastoczynnikową strukturę z akceptowalnymi wskaźnikami dopasowania (CFI = 0,840, TLI = 0,826, RMSEA = 0,059) (Nye, 2023). Wszystkie ładunki czynnikowe były istotne statystycznie (p < 0,001) i przekroczyły próg 0,4. Analiza trafności teoretycznej ujawniła logiczne korelacje z odpornością: dodatnią dla skal adaptacyjnych i ujemną dla skal dysfunkcyjnych. Ukraińska wersja HITT-Q wykazuje satysfakcjonującą strukturę czynnikową z cechami specyficznymi kulturowo.
Keywords: analiza czynnikowa, trafność teoretyczna, psychometria, trauma transgeneracyjna, odporność na stres, adaptacja kulturowa

GŁÓWNE PODEJŚCIA DO KSZTAŁTOWANIA ZACHOWAŃ ASERTYWNYCH STUDENTÓW SZKÓŁ WYŻSZYCH

Ivan Shynkar

kandydat nauk filologicznych, docent katedry pracy socjalnej Karpackiego Instytutu Przedsiębiorczości Uniwersytetu “Ukraina” (Chust, Ukraina)

ORCID ID: 0009-0001-0305-5731

Anotation. W artykule omówiono główne podejścia do kształtowania asertywności wśród studentów. Uwaga skupiona jest na pojęciach „asertywności” i „zachowania asertywnego”. Na obecnym etapie rozwoju społeczeństwa kształtowanie i rozwijanie asertywności wśród studentów ma szczególne znaczenie, co wynika z nowych wyzwań społecznych i rosnących wymagań stawianych młodym specjalistom. Ze względu na złożoność warunków życia społecznego rośnie zapotrzebowanie na specjalistów, którzy nie tylko posiadają głęboką wiedzę w swojej dziedzinie, ale także wykazują się psychologicznie dojrzałym i skutecznym zachowaniem w społeczeństwie. Jednym z kluczowych warunków skutecznego wdrożenia zawodowego i społecznego jest wysokiej jakości kształcenie studentów w szkołach wyższych, które powinno obejmować nie tylko rozwój kompetencji zawodowych i osobistych, ale także kształtowanie asertywnych zachowań. Podejście to zakłada umiejętność przyszłego specjalisty do działania w sposób pewny, rozsądny i konstruktywny, w celu osiągnięcia celów zawodowych, przy jednoczesnym zachowaniu uprzejmości i szacunku dla innych w procesie obrony własnego stanowiska.
Keywords: asertywność, zachowania asertywne, studenci szkół wyższych, uczelnia, pewność siebie

CYFROWE KATALOGOWANIE PIELGRZYMEK: MEDIATYZACJA I ZACHOWANIE MIEJSC ŚWIĘTYCH

Svitlana Panchenko, Volodymyr Rizun

Svitlana Panchenko, kandydat nauk kulturowych, docent, doktorant Instytutu Dydaktyczno-Naukowego Dziennikarstwa Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki (Kijów, Ukraina)
Volodymyr Rizun, doktor nauk filologicznych, profesor, kierownik Katedry Komunikacji Społecznej Instytutu Dydaktyczno- Naukowego Dziennikarstwa Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki w Kijowie (Kijów, Ukraina)

ORCID ID: 0000-0001-8010-8318, ORCID ID: 0000-0002-5216-3755

Anotation. Artykuł analizuje zjawisko cyfrowego katalogowania pielgrzymek jako nową formę ochrony i poznawania dziedzictwa sakralnego w środowisku medialnym. Przedstawiono koncepcję Cyfrowego Katalogu Pielgrzymek, który systematyzuje miejsca kultu poprzez badania terenowe, historię mówioną i dokumentację fotograficzno-wideo, a następnie przekształca je w interaktywne formaty cyfrowe, takie jak mapy, kody QR i przewodniki multimedialne. Przykład drewnianej cerkwi św. Paraskewy we wsi Oleksandrivka w rejonie chustyńskim (Zakarpacie) uwypukla palący problem zabytków sakralnych o znaczeniu międzynarodowym, które są zagrożone wyginięciem, oraz wagę ich włączenia do katalogów cyfrowych w celu zapobiegania stratom kulturowym i duchowym podczas wojny (https://karpaty3d. com/listing/derevyani-czerkvi-zakarpattya-u-3d/). Proponowany model cyfrowego katalogu pielgrzymkowego ukazuje przejście od dokumentacji do cyfrowej reprezentacji, którego kulminacją jest ukształtowanie się pielgrzymki medialnej jako praktyki społeczno-komunikacyjnej (Martino, 2012; Alvarado Sizzo I. i in., 2024), która zapewnia wirtualny dostęp do doświadczeń duchowych poprzez społeczności internetowe, interaktywne szlaki i wymianę pamięci kulturowej. Tym samym badanie przyczynia się do rozwoju teoretycznego pielgrzymki medialnej i oferuje praktyczne narzędzie do ochrony i popularyzacji dziedzictwa sakralnego w erze cyfrowej. Autorzy proponują model pielgrzymki medialnej, który pokazuje, jak uzyskane dane są integrowane w przestrzeni publicznej poprzez prezentacje online, przewodniki multimedialne i wirtualne szlaki, co otwiera możliwość pielgrzymki medialnej (Couldry, 2007; Gemzöe, 2020). Model łączy zatem wymiar techniczny, komunikacyjny i duchowy, podkreślając znaczenie Cyfrowego Katalogu Pielgrzymkowego jako innowacyjnej strategii ochrony i promocji dziedzictwa sakralnego.
Keywords: pielgrzymka medialna, dziedzictwo sakralne, cyfrowy katalog pielgrzymkowy, dialog sakralny, pamięć kulturowa

OCENA RYNKU WALUT CYFROWYCH (KRYPTOWALUTY, STABLECOINY, CBDC)

Yevhen Malidovskyi

doktorant na wydziale bankowości Odeskiego Narodowego Uniwersytetu Ekonomicznego (Odessa, Ukraina)

ORCID ID: 0009-0005-7611-5079

Anotation. Artykuł zawiera kompleksową analizę rozwoju walut cyfrowych, w tym kryptowalut, stablecoinów i cyfrowych walut banków centralnych (CBDC), w celu oceny ich cech funkcjonalnych, potencjału ekonomicznego i wpływu na współczesny system finansowy. Rozważono kwestie zmienności, płynności, ram regulacyjnych oraz interakcji walut cyfrowych z tradycyjnymi instrumentami finansowymi. W badaniu wykorzystano dane z międzynarodowych platform analitycznych, raporty instytucji finansowych oraz publikacje naukowe. Analiza porównawcza, modele ekonometryczne GARCH/FIGARCH oraz dane panelowe służą ocenie dynamiki rynku i prognozowaniu rozwoju walut cyfrowych do 2030 roku. Wyniki pokazują, że każdy segment pełni określoną rolę: kryptowaluty stymulują innowacje, stablecoiny zapewniają stabilność, a CBDC przyczyniają się do kontroli regulacyjnej i włączenia finansowego. Uzyskane wnioski mogą posłużyć do opracowania skutecznych strategii regulacyjnych, optymalizacji procesów finansowych i wdrażania cyfrowych instrumentów finansowych w praktyce.
Keywords: waluty cyfrowe, kryptowaluty, stablecoiny, CBDC, stabilność finansowa, polityka regulacyjna, blockchain, DeFi, tokenizacja aktywów, gospodarka cyfrowa

ŚWIADOME FAŁSZYWE DONIESIENIA O ZAGROŻENIACH BEZPIECZEŃSTWA W CZASIE STANU WOJENNEGO

Valeriy Bilichenko

starszy wykładowca Katedry Taktycznego i Specjalistycznego Szkolenia, Dnieprze Państwowego Uniwersytetu Spraw Wewnętrznych (Dniepr, Ukraina)

ORCID ID: 0000-0001-8050-0520

Anotation. Świadomie fałszywe doniesienia o zagrożeniu bezpieczeństwa w czasie stanu wojennego stanowią jedną z najgroźniejszych form czynów niedozwolonych, destabilizujących życie publiczne i komplikujących działalność organów ścigania. W tych warunkach przestępstwa te stają się szczególnie istotne, ponieważ wywołują masowy niepokój wśród społeczeństwa, co znacząco wpływa na skuteczność organów ścigania. Celem artykułu jest przedstawienie prawnych, taktycznych i organizacyjnych podejść do przeciwdziałania świadomie fałszywym doniesieniom o zagrożeniu bezpieczeństwa obywateli w czasie stanu wojennego, w celu stworzenia naukowo uzasadnionej typologii takich czynów oraz określenia ich cech w strukturze przestępstw, co pozwoli na opracowanie skutecznych prawnych i praktycznych mechanizmów reagowania na poziomie systemu ścigania. Wyniki badań potwierdzają potrzebę kompleksowego podejścia, obejmującego środki prawne, organizacyjne i techniczne mające na celu minimalizację skutków rozprzestrzeniania się fałszywych doniesień i wzmocnienie bezpieczeństwa państwa w czasie stanu wojennego.
Keywords: górnictwo, cyberbezpieczeństwo, algorytm działania, terrorysta, zagrożenie, stan wojenny

ASPEKTY PRAWNE PARTNERSTWA PUBLICZNO-PRYWATNEGO W PROCESIE INTEGRACJI EUROPEJSKIEJ UKRAINY

Lilia Bohdan

prawnik

ORCID ID: 0009-0008-4658-3113

Anotation. Artykuł poświęcony jest badaniu roli partnerstwa publiczno-prywatnego w procesie integracji europejskiej Ukrainy, ze szczególnym uwzględnieniem mechanizmów prawnych i ram regulacyjnych tej instytucji. Istotność badania wynika z potrzeby harmonizacji ukraińskiego ustawodawstwa dotyczącego PPP ze standardami europejskimi i dyrektywami UE w kontekście procesów integracji europejskiej. Wyniki badania mogą zostać wykorzystane do opracowania rekomendacji dotyczących modernizacji ram prawnych Ukrainy w zakresie partnerstwa publiczno-prywatnego, a także do kształtowania strategicznych kierunków polityki prawnej w procesie integracji europejskiej. Praktyczne znaczenie pracy polega na możliwości zastosowania proponowanych rozwiązań w celu przyspieszenia dostosowania ukraińskiego ustawodawstwa do standardów europejskich i stworzenia sprzyjającego środowiska prawnego dla rozwoju projektów PPP.
Keywords: partnerstwo publiczno-prywatne, integracja europejska, regulacje prawne, harmonizacja ustawodawstwa, dyrektywy Unii Europejskiej, umowy koncesyjne, zamówienia publiczne, mechanizmy instytucjonalne, reformy prawne, przejrzystość procedur, ochrona inwestorów, procesy integracji europejskiej, dostosowanie ustawodawstwa, polityka prawna, modernizacja ram regulacyjnych

RYZYKO KORUPCJI NA ETAPIE WPROWADZANIA INFORMACJI DO JEDNOLITEGO REJESTRU POSTĘPOWAŃ PRZYGOTOWAWCZYCH

Viacheslav Bondarenko

doktorant 3 roku Donieckiego Państwowego Uniwersytetu Spraw Wewnętrznych, zastępca kierownika departamentu – kierownik działu monitorowania stylu życia Departament monitorowania stylu życia i kontroli kompletności wypełniania deklaracji Krajowej Agencji ds. Zapobiegania Korupcji (Kijów, Ukraina)

ORCID ID: 0009-0005-0436-2302

Anotation. Artykuł przedstawia kompleksową analizę zagrożeń korupcyjnych, które pojawiają się na wstępnym etapie postępowania karnego – podczas wprowadzania informacji do Jednolitego Rejestru Postępowań Przygotowawczych. Podkreślono, że etap ten ma kluczowe znaczenie dla zapewnienia skuteczności postępowania przygotowawczego i zagwarantowania równego dostępu obywateli do wymiaru sprawiedliwości. Uprawnienia dyskrecjonalne śledczych, prokuratorów i szefów organów ścigania mogą stanowić zarówno narzędzie reagowania, jak i czynnik korupcji. Analiza praktyki pokazuje, że odmowa rejestracji wniosków lub opóźnienie w ich złożeniu często wynika nie tylko z zaniedbań urzędniczych, ale także z wpływów zewnętrznych lub interesów osobistych funkcjonariuszy. Takie działania prowadzą do naruszenia praw ofiar i stwarzają warunki do uniknięcia odpowiedzialności. Uwaga skupiona jest na formalnym podejściu sądów do rozpatrywania skarg na bezczynność śledczych. Proponuje się wprowadzenie zautomatyzowanych procedur rejestracji wniosków, algorytmów dystrybucji postępowań oraz jasnych terminów procesowych w celu zwiększenia przejrzystości i efektywności systemu.
Keywords: korupcja, ryzyko korupcji, uprawnienia, bezczynność, śledczy, nadużycie, dostęp do wymiaru sprawiedliwości, rejestracja

TEORETYCZNE I PRAKTYCZNE ASPEKTY ZWOLNIEŃ PRACOWNICZYCH W POSTĘPOWANIU UPADŁOŚCIOWYM

Roksolana Butynska, Anna Yanovytska

Roksolana Butynska, kandydat nauk prawnych, docent, kierownik katedry dyscyplin gospodarczo-prawnych naukowo-dydaktycznego instytutu prawa i działalności organów ścigania Lwowskiego Państwowego Uniwersytetu Spraw Wewnętrznych (Lwów, Ukraina)
Anna Yanovytska, kandydat nauk prawnych, docent, profesor katedry dyscyplin gospodarczo-prawnych naukowo-dydaktycznego instytutu prawa i działalności organów ścigania Lwowskiego Państwowego Uniwersytetu Spraw Wewnętrznych (Lwów, Ukraina)

ORCID ID: 0000-0001-8492-2077, ORCID ID: 0000-0001-7071-4234

Anotation. W artykule przeanalizowano akty prawne regulujące proces zwalniania pracowników w postępowaniu upadłościowym. Ustalono, że takie zwolnienie jest możliwe zarówno jako środek przywracający wypłacalność dłużnika, jak i jako etap postępowania likwidacyjnego. W każdym przypadku zwolnienie pracowników musi nastąpić z uwzględnieniem przepisów prawa pracy, aczkolwiek w ramach określonych przez Kodeks Postępowania Upadłościowego Ukrainy. Opisano możliwości zwalniania pracowników na etapie restrukturyzacji prewencyjnej, a także w ramach procedur sądowych: zbycia majątku, sanacji, likwidacji. Określono rolę pracownika, dłużnika, upadłego i zarządcy arbitrażowego w tym procesie. Autorzy uwzględnili również aktualną praktykę sądową w badanym obszarze, która obrazuje stan relacji między regulacjami a egzekwowaniem prawa, a także zachęca do dalszych badań naukowych.
Keywords: zwolnienia, upadłość, restrukturyzacja dłużników, sanacja, likwidacja upadłego

WZMOCNIENIE PODSTAWOWYCH FUNKCJI NADZORU KURATORSKIEGO

Inga Demianchenko

główny inspektor Poltawskiego sektora nr 2 oddziału Państwowej instytucji “Centrum kuratorskie” w obwodzie poltawskim, doktorantka katedry prawa międzynarodowego Narodowego Uniwersytetu Prawniczego im. Jarosława Mudrego (Charków, Ukraina)

ORCID ID: 0009-0005-4960-3923

Anotation. Niniejszy artykuł analizuje nadzór kuratorski jako międzynarodową instytucję prawną, ze szczególnym uwzględnieniem jego kluczowych funkcji określonych w Regulaminie Więziennym Rady Europy. W procesie badawczym wykorzystano metody opisowe, analityczne i prawnoporównawcze do analizy międzynarodowych regulacji i tradycji prawnych w tym obszarze. Zidentyfikowano główne funkcje nadzoru kuratorskiego, w szczególności: przedprocesowe informowanie sądu o osobie pociągniętej do odpowiedzialności karnej, organizacja prac społecznych, nadzór nad skazanymi, oddziaływanie edukacyjne i wsparcie dla ofiar przestępstw. Funkcje te są uważane za kluczowe narzędzia wdrażania alternatywnych środków reagowania w ramach prawa karnego. W oparciu o doświadczenia Austrii, Australii, Wielkiej Brytanii, Niemiec, Korei Południowej, Stanów Zjednoczonych i Francji, ukazano społeczną, nadzorczą i doradczą rolę nadzoru kuratorskiego we współczesnym społeczeństwie. Porównanie rodzin prawnych pozwala stwierdzić, że w anglosaskich systemach prawnych nacisk kładziony jest na resocjalizację i resocjalizację sprawcy, a kuratorzy pełnią głównie funkcję mentorską. Jednocześnie w systemach romańsko-germańskich przeważa podejście skoncentrowane na kontroli i nadzorze instytucjonalnym. W krajach common law nadzór kuratorski charakteryzuje się większą elastycznością i indywidualizacją, podczas gdy w tradycji prawnej rzymsko-germańskiej jest on ujednolicony i w dużej mierze kontrolowany przez organy państwowe. Podkreśla się aktywną rolę sądów w ustalaniu warunków zawieszenia kary, zwłaszcza w Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych, co przyczynia się do adaptacji i humanizacji systemu wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych.
Keywords: nadzór kuratorski, funkcje nadzoru kuratorskiego, prawo karne, odpowiedzialność, wykonywanie wyroków, sprawiedliwość, prawa człowieka, międzynarodowe standardy prawne

ZMIANY TARYFOWE: IMPLIKACJE PRAWNE I STRATEGICZNE Z PRAKTYCZNYMI WNIOSKAMI

Nadiia Zhukova

adwokat, specjalista ds. międzynarodowej zgodności regulacyjnej (Charków, Ukraina)

ORCID ID: 0009-0007-8520-6989

Anotation. W niniejszym artykule analizowany jest wpływ niedawnych zmian taryfowych na globalne łańcuchy dostaw, ze szczególnym uwzględnieniem destabilizujących skutków nagłych zmian w systemach taryfowych. Analizowany jest wpływ tych zmian na prognozowanie popytu, planowanie zapasów i efektywność logistyki, a także rozważane są wyzwania prawne, regulacyjne i związane z zapewnieniem zgodności, z którymi borykają się firmy, dostosowując się do nowego otoczenia. W badaniu wykorzystano studia przypadków do analizy rzeczywistych przykładów firm dostosowujących swoje strategie w odpowiedzi na wahania taryfowe. Analizując implikacje zarówno operacyjne, jak i dotyczące zgodności, artykuł podkreśla złożoność zarządzania globalnymi łańcuchami dostaw w obliczu niepewności prawnej, wahań taryfowych i zmieniających się wymogów zgodności. Pomimo poważnych wyzwań związanych ze zmianami w systemach taryfowych, firmy muszą znaleźć sposoby na adaptację i rozwój w nowym otoczeniu.
Keywords: globalne przepływy handlowe, adaptacja infrastruktury dostaw, gromadzenie zapasów, regulacje międzynarodowe, niestabilność gospodarcza, wpływ, środki zaradcze

WYKORZYSTANIE SIECI SPOŁECZNOŚCIOWYCH I OTWARTYCH ŹRÓDEŁ INFORMACJI W DZIAŁANIACH OPERACYJNO-ŚLEDCZYCH. BADANIE MOŻLIWOŚCI I OGRANICZEŃ WYKORZYSTANIA INFORMACJI Z SIECI SPOŁECZNOŚCIOWYCH, STRON INTERNETOWYCH, FORÓW ITP. DO WYKRYWANIA I BADANIA PRZESTĘPSTW

Karina Kaliuga

doktor nauk prawnych, profesor, zastępca kierownika katedry prawa karnego, procesu karnego i kryminalistyki Instytutu Ekonomii i Prawa Klasycznego Uniwersytetu Prywatnego (Zaporozze, Ukraina)

ORCID ID: 0000-0002-9941-9690

Anotation. W artykule zbadano możliwości i ograniczenia wykorzystania sieci społecznościowych i otwartych źródeł informacji (OSINT) w działalności operacyjnej i dochodzeniowo-śledczej. Zastosowano metody analizy kryminalistycznej treści cyfrowych, podejście prawno-porównawcze oraz klasyfikację źródeł danych. Ustalono, że informacje z platform społecznościowych mogą być wykorzystywane do identyfikacji osób, śledzenia ich powiązań, geolokalizacji i rekonstrukcji zdarzeń, jednak ich wykorzystanie wiąże się z ryzykiem anonimowości, dezinformacji i niepewności prawnej co do statusu tych danych w postępowaniu karnym. Podkreślono potrzebę standaryzacji procedur gromadzenia i weryfikacji informacji cyfrowych, a także przestrzegania zasad legalności, proporcjonalności i ochrony praw człowieka. W konkluzji przedstawiono perspektywy usprawnienia regulacji prawnych i wdrożenia nowoczesnych narzędzi OSINT w praktyce jednostek dochodzeniowo-śledczych.
Keywords: kryminalistyka, działalność operacyjno-śledcza, sieci społecznościowe, otwarte źródła informacji, OSINT, ślady cyfrowe, dowody, weryfikacja

ELEMENTY MECHANIZMU WDRAŻANIA ZASADY PRAWORZĄDNOŚCI

Artur Matevosyan

doktorant Instytutu Państwa i Prawa im. W.M. Koretskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy (Kijów, Ukraina)

ORCID ID: 0009-0000-8046-0880

Anotation. Artykuł analizuje elementy mechanizmu wdrażania praworządności jako kluczowej zasady demokratycznego państwa prawnego. Celem publikacji jest określenie komponentów tego mechanizmu oraz ich funkcjonalnej treści. Obiektywność wyników badań jest wynikiem zastosowania strukturalno-funkcjonalnych, systemowych i porównawczych metod prawnych. Autorka identyfikuje pięć głównych komponentów mechanizmu wdrażania praworządności: normatywny, instytucjonalny, podmiotowy, gwarancyjny i odpowiedzialny. Szczególną uwagę zwrócono na akty prawne, interakcję instytucjonalną, rolę podmiotów prawnych, gwarancje prawne i odpowiedzialność prawną jako elementy gwarantujące efektywne funkcjonowanie praworządności. Wnioski uzasadniają wykonalność kompleksowego podejścia do badania mechanizmu wdrażania wskazanej zasady w warunkach krajowego i międzynarodowego porządku prawnego.
Keywords: prawo, praworządność, regulacja prawna, mechanizm regulacji prawnej, mechanizm wdrażania zasady praworządności, akt prawny, odpowiedzialność prawna, system prawny

SPECYFIKA NIEMIECKIEJ POLITYKI GRUNTOWEJ: ZALECENIA DLA UKRAINY

Olexandr Mozhovyi

kandydat nauk prawnych, doktorant Charkowskiego Narodowego Uniwersytetu Spraw Wewnętrznych (Charków, Ukraina)

ORCID ID: 0000-0003-2836-7595

Anotation. Artykuł poświęcony jest analizie cech niemieckiej polityki gruntowej w celu opracowania rekomendacji dotyczących zapożyczenia jej pozytywnych praktyk na Ukrainie. Opracowano szereg pozytywnych praktyk z Niemiec, które są istotne dla wdrożenia na Ukrainie: 1) wdrożenie mechanizmów zagęszczania zabudowy miejskiej, rozwoju obszarów śródmiejskich, ponownego wykorzystania terenów zdegradowanych, co jest szczególnie istotne w okresie odbudowy powojennej; 2) wprowadzenie zachęt ekonomicznych w zakresie odbudowy, zagęszczania i rekultywacji terenów; 3) stworzenie elastycznych narzędzi zarządzania zasobami gruntowymi, które będą jednocześnie uwzględniać interesy społeczności, inwestorów i państwa, a także stymulować zrównoważoną urbanizację; 4) stworzenie mechanizmów planowania międzypoziomowego w zakresie procedur ochrony, racjonalnego użytkowania i rozszerzonej reprodukcji zasobów gruntowych jako podstawy zrównoważonego rozwoju; 5) wzmocnienie roli samorządów z możliwością wyboru konkretnego modelu rozwoju stosunków gruntowych w zależności od kontekstu danej społeczności; 6) utworzenie komunalnych banków ziemi lub komunalnych przedsiębiorstw rozwojowych; 7) wyznaczenie kursu na rzecz europejskiego celu zmniejszenia „zużycie ziemi”.
Keywords: doświadczenie niemieckie, polityka gruntowa, stosunki gruntowe, pozytywne praktyki, wdrażanie polityki państwa, kształtowanie polityki państwa

PODMIOTOWOŚĆ PRAWNA OSOBY FIZYCZNEJ – CEL UZASADNIONY W CZASIE WOJNY

Volodymyr Sichevliuk

doktor nauk prawnych, docent, profesor katedry prawa Luckiego Narodowego Uniwersytetu Technicznego (Luck, Ukraina)

ORCID ID: 0000-0003-1479-9418

Anotation. Celem artykułu jest zbadanie statyki i dynamiki strukturalnych elementów osobowości prawnej, właściwych bezpośrednim uczestnikom działań wojennych po obu stronach konfliktu zbrojnego. Badania przeprowadzono z wykorzystaniem metod historycznych, porównawczych, dialektycznych i teleologicznych. Wykazano, że osoby fizycznewojownicy nie przestają być podmiotami prawnymi nawet w najbardziej krytycznych sytuacjach bojowych. Status „uzasadnionego celu” nie pozbawia ich ochrony prawnej i nie przekształca z podmiotu prawa w podmiot pozaprawny. Jednocześnie zachodzą istotne współczesne przemiany w treści i korelacji elementów osobowości prawnej uczestników działań wojennych. Wynikają one z jednoczesnego stosowania wobec kombatantów sprzecznych wymogów norm międzynarodowego prawa humanitarnego, prawa krajowego i prawa państwa wrogiego. W szczególności w osobowości prawnej uczestnika działań wojennych kluczową rolę odgrywa czynna i bierna zdolność do czynu niedozwolonego.
Keywords: kategoria „podmiot prawny”, podmiot prawny osoby fizycznej, jednostka jako uzasadniony cel, podmiot prawny osoby fizycznej jako uzasadniony cel