Journal №2 (78) / 2026|KELM

WYKAZ ZAŁĄCZONYCH PLIKÓW

STABILOMETRIA KOMPUTEROWA W DIAGNOSTYCE POSTAWY U DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM Z ZABURZENIAMI PSYCHOMOTORYCZNYMI

Volodymyr Bіesіeda

kandydat nauk pedagogicznych, adiunkt na Katedrze Wychowania Fizycznego i Sportu Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Odeska” (Odessa, Ukraina)

ORCID ID: 0000-0003-4262-6629

Anotation. Artykuł rozważa podstawy nowoczesnej stabilometrii w rozwiązywaniu problemów adaptacyjnego wychowania fizycznego dzieci w wieku przedszkolnym z zaburzeniami psychomotorycznymi. Badano składową postawy – funkcję równowagi: w tym celu wykorzystano specjalistyczne oprogramowanie, które umożliwiło przeprowadzenie następujących testów: stabilograficzny, Romberga, test skrętu głowy, test optokinetyczny, „Target”, test izometrycznego skurczu mięśni nóg, test stabilności. W eksperymencie wzięło udział 57 dzieci w młodszym wieku przedszkolnym z zaburzeniami psychomotorycznymi. Zgodnie z wynikami eksperymentu, u dzieci z grupy eksperymentalnej (28 osób) wzrost wskaźników jakości funkcji równowagi wyniósł 17,5% i był statystycznie istotny (t=2,122; P<0,05), natomiast u dzieci z grupy kontrolnej (29 osób) poprawa funkcji równowagi wyniosła 9,6% i nie była statystycznie istotna (t=1,896; P>0,05). W ten sposób udowodniono skuteczność wykorzystania kompleksu komputerowego do diagnozowania i korygowania funkcji równowagi jako istotnego elementu postawy u dzieci w wieku przedszkolnym z zaburzeniami psychomotorycznymi
Keywords: technologie informacyjne i komputerowe; młodsze dzieci w wieku przedszkolnym; korekcja postawy; funkcja równowagi

WPROWADZENIE SYSTEMU ZADAŃ TWÓRCZYCH DO PROCESU OPANOWYWANIA TECHNOLOGII CYFROWYCH PRZEZ PRZYSZŁYCH NAUCZYCIELI MUZYKI

Denys Biliienko

wykładowca na Katedrze Sztuk Scenicznych i Choreografii w Instytucie Edukacyjno-Naukowym Sztuk Uniwersytetu Karpackiego im. Wasyla Stefanyka (Iwano-Frankiwsk, Ukraina)

ORCID ID: 0009-0003-5485-524X

Anotation. Artykuł analizuje wykorzystanie technologii muzycznych i cyfrowych w procesie kształcenia zawodowego przyszłych nauczycieli-muzyków. Celem badania jest opracowanie systemu zadań twórczych, umożliwiających kandydatom na wyższe studia muzyczne opanowanie technologii muzycznych i komputerowych. Metodologia badań opiera się na analizie źródeł naukowych, uogólnieniu doświadczeń pedagogicznych oraz obserwacji procesu kształcenia. Przedstawiono możliwości wykorzystania nowoczesnych programów muzycznych w procesie tworzenia, aranżacji, nagrywania i analizy utworów muzycznych. Zaproponowano system zadań twórczych dla zajęć z emisji głosu (śpiewu scenicznego), ukierunkowany na rozwój kompetencji wykonawczych i cyfrowych studentów. Udowodniono, że integracja technologii muzycznych i cyfrowych w procesie kształcenia zawodowego przyszłych nauczycieli-muzyków przyczynia się do poprawy jakości kształcenia muzycznego i wykształcenia wykwalifikowanego specjalisty
Keywords: edukacja muzyczna, przyszli nauczyciele-muzycy, zadania twórcze, technologie muzyczne i cyfrowe, emisja głosu.

TECHNOLOGIE INFORMACYJNE W SYSTEMIE KSZTAŁCENIA ZAWODOWEGO PRZYSZŁYCH NAUCZYCIELI EDUKACJI WCZESNOSZKOLNEJ: WSPÓŁCZESNE WYZWANIA I PERSPEKTYWY

Iwan Wasylykiw

kandydat nauk pedagogicznych, docent, docent Katedry Dyscyplin Fundamentalnych Edukacji Wczesnoszkolnej Drohobycki Państwowy Uniwersytet Pedagogiczny imienia Iwana Franki (Drohobycz, Ukraina)

ORCID ID: 0000-0002-9220-1736

Anotation. W artykule ukazano rolę technologii informacyjnych w systemie kształcenia zawodowego przyszłych nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej w warunkach cyfryzacji edukacji. Aktualność tematu wynika z konieczności kształtowania u przyszłych pedagogów nie tylko umiejętności technicznych, lecz także kompetencji cyfrowych jako zintegrowanej cechy zawodowej, obejmującej pedagogicznie uzasadnione wykorzystanie zasobów cyfrowych, usług online, platform interaktywnych, środków komunikacji, oceniania oraz bezpieczeństwa cyfrowego. Celem artykułu jest analiza współczesnych wyzwań i perspektyw wykorzystania technologii informacyjnych w kształceniu zawodowym przyszłych nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej. W badaniu zastosowano metody analizy literatury naukowej, porównania, systematyzacji oraz uogólnienia. Ustalono, że skuteczność kształcenia zawodowego przyszłych nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej zależy od integracji technologii cyfrowych z treściami przygotowania metodycznego, psychologiczno-pedagogicznego oraz praktycznego. Określono główne wyzwania cyfryzacji edukacji pedagogicznej oraz nakreślono perspektywy modernizacji programów kształcenia
Keywords: kompetencje cyfrowe; edukacja pedagogiczna; dydaktyka cyfrowa; cyfrowe środowisko edukacyjne; nauczanie mieszane; kompetencje medialne; bezpieczeństwo cyfrowe; innowacje pedagogiczne

ZASADY PEDAGOGICZNE ZAPEWNIENIA JAKOŚCI ROZWOJU ZAWODOWEGO MISTRZÓW SZTUKI MUZYCZNEJ

Igor Hayda

doktorant na Katedrze Pedagogiki Wychowania Przedszkolnego, Edukacji Podstawowej i Zarządzania Edukacją Uniwersytetu Państwowego w Mukaczewie (Mukaczewo, Ukraina)

ORCID ID: 0009-0005-6768-910X

Anotation. Artykuł teoretycznie uzasadnia zasady pedagogiczne, które zapewniają jakość rozwoju zawodowego mistrzów sztuki muzycznej w warunkach współczesnego szkolnictwa wyższego. Autorka konceptualizuje proces rozwoju zawodowego jako holistyczną transformację osobowości, integrującą umiejętności wykonawcze, refleksję naukową i pedagogiczną oraz gotowość do innowacyjnej działalności. Określono kluczowe warunki pedagogiczne optymalizacji procesu edukacyjnego: projektowanie stymulującego środowiska twórczego, wdrażanie interakcji międzyprzedmiotowych oraz wdrażanie spersonalizowanych ścieżek edukacyjnych. Szczególną uwagę zwrócono na synergię komponentów naukowo-badawczych oraz artystyczno-wykonawczych, która przyczynia się do przejścia od uczenia się reprodukcyjnego do tworzenia oryginalnego produktu intelektualnego. Opracowano model kształcenia oparty na kompetencjach, obejmujący kompetencje metodologiczne, artystyczno-technologiczne i komunikacyjne. Uzasadniono potrzebę systematycznego, kryterialnego wsparcia diagnostycznego wskaźników motywacyjnowartościowych, poznawczo-twórczych i operacyjno-aktywnościowych w celu monitorowania dynamiki rozwoju zawodowego. Udowodniono, że kompleksowe wdrożenie wskazanych zasad gwarantuje wysoką jakość kształcenia magisterskiego, jego konkurencyjność i autonomię na zglobalizowanym rynku pracy. Przedstawiono perspektywy dalszych badań w kontekście digitalizacji edukacji artystycznej
Keywords: zasady pedagogiczne, jakość rozwoju zawodowego, magister sztuki muzycznej, umiejętności wykonawcze, model zorientowany na kompetencje, synergia artystyczno-naukowa, wsparcie diagnostyczne

WPROWADZENIE SZTUCZNEJ INTELIGENCJI DO KSZTAŁCENIA INŻYNIERSKIEGO I PEDAGOGICZNEGO W KONTEKŚCIE TRANSFORMACJI CYFROWEJ

Oleksandr Nazarkin

kandydat nauk pedagogicznych, docent, docent na Katedrze Budowy Maszyn, Transportu i Spawania Instytutu „Ukraińska Akademia Inżynieryjno-Pedagogiczna” przy Charkowskim Uniwersytecie Narodowym im. W. N. Karazina (Charków, Ukraina)

ORCID ID: 0000-0003-1384-749X

Anotation. W artykule analizowane są podstawy teoretyczne i praktyczne aspekty wdrażania technologii sztucznej inteligencji (AI) w kształceniu inżynierskim i pedagogicznym w kontekście transformacji cyfrowej. Uzasadniono przejście do paradygmatu zorientowanego na AI, w którym AI jest kluczowym elementem infrastruktury edukacyjnej. Stwierdzono, że skuteczność integracji AI zależy od poziomu gotowości instytucjonalnej, rozwoju infrastruktury cyfrowej oraz kompetencji nauczycieli. Ujawniono potencjał AI w zapewnianiu spersonalizowanego nauczania, automatyzacji procesów edukacyjnych i transformacji roli nauczyciela. Przeanalizowano zastosowanie inteligentnych systemów nauczania, modeli generatywnych, analityki edukacyjnej, a także technologii AR/VR, cyfrowych bliźniaków i systemów CAD. Zidentyfikowano główne bariery wdrażania AI na Ukrainie, w szczególności ograniczenia infrastrukturalne i kadrowe. Zaproponowano model integracji AI, który łączy poziomy mikro-, mezo- i makro, a jego celem jest stworzenie adaptacyjnego ekosystemu AI i szkolenie nowego pokolenia edukatorów inżynierskich
Keywords: sztuczna inteligencja, inżynieria i edukacja pedagogiczna, transformacja cyfrowa, spersonalizowane nauczanie, laboratoria wirtualne, cyfrowe bliźniaki, kompetencje AI, ekosystemy edukacyjne

CECHY ZASTOSOWANIA TECHNOLOGII PROJEKTOWYCH W KSZTAŁCENIU PRZYSZŁYCH NAUCZYCIELI KSZTAŁCENIA ZAWODOWEGO I ICH ROLA W ROZWOJU KREATYWNOŚCI

Inna Seredina

doktor nauk humanistycznych w dziedzinie 01 Edukacja/Pedagogika, adiunkt, adiunkt na Katedrze Filozofii i Pedagogiki Narodowego Uniwersytetu Transportowego (Kijów, Ukraina)

ORCID ID: 0000-0002-4220-0006

Anotation. Przeanalizowano teoretyczne i stosowane zasady wdrażania technologii projektowych jako skutecznego narzędzia rozwoju kreatywności przyszłych nauczycieli kształcenia zawodowego. Przeanalizowano istotę i kluczowe cechy zjawiska kreatywności w kontekście nowoczesnych podejść psychologiczno-pedagogicznych, a także uzasadniono potencjał dydaktyczny metody projektu w kontekście integracji teorii z praktyką. Szczególną uwagę zwrócono na strukturę działania projektowego, etapy jego realizacji oraz transformację roli nauczyciela w rolę facylitatora procesu edukacyjnego. Praca systematyzuje nowoczesne formy uczenia się metodą projektu (projekty interdyscyplinarne, metodę studium przypadku, grę i technologie cyfrowe) oraz identyfikuje zespół warunków organizacyjnych i pedagogicznych niezbędnych do efektywnego kształtowania potencjału kreatywnego osób poszukujących edukacji, w szczególności poprzez tworzenie środowiska partnerskiego i aktywizację autonomii poznawczej. Udowodniono, że systematyczne wykorzystywanie narzędzi projektowych zapewnia rozwój krytycznego myślenia i gotowość przyszłych specjalistów do skutecznej działalności innowacyjnej w dynamicznych warunkach współczesnej edukacji.
Keywords: kreatywność, technologie projektowe, przyszli nauczyciele kształcenia zawodowego, szkolenia zawodowe, innowacyjne technologie, proces edukacyjny, myślenie krytyczne, kompetencje

UWARUNKOWANIA METODYCZNE EFEKTYWNEGO WYKORZYSTANIA TECHNOLOGII GIER W KSZTAŁCENIU ZAWODOWYM NAUCZYCIELI PRZEDMIOTÓW TECHNICZNYCH

Pavlo Sydorenko

doktorant na wydziale edukacji technicznej Ukraińskiego Państwowego Uniwersytetu im. Mykoły Drahomana (Kijów, Ukraina)

ORCID ID: 0009-0008-1420-3091

Anotation. W artykule uzasadniono uwarunkowania metodyczne efektywnego wykorzystania technologii gier w kształceniu zawodowym przyszłych nauczycieli przedmiotów technicznych. Wykazano, że metody gier przyczyniają się do aktywizacji aktywności poznawczej uczniów, zwiększenia ich motywacji oraz rozwoju umiejętności komunikacyjnych, organizacyjnych i analitycznych. Ukazano istotę pojęcia „kompetencji praktycznej gier” jako integracyjnej cechy nauczyciela, obejmującej umiejętność organizowania, adaptowania i analizowania metod gier w procesie edukacyjnym, z uwzględnieniem specyfiki dyscyplin technicznych
Keywords: technologie gier, kompetencje praktyczne gier, kształcenie zawodowe, dyscypliny techniczne, uwarunkowania metodyczne, grywalizacja, symulacje, gry fabularne

IMPROWIZACJA JAKO FORMA INTERAKCJI SOMATYCZNO-EMOCJONALNEJ W ZESPOLE SAKSOFONOWO-FORTEPIANOWYM

Mariia Obolenska, Viktor Churikov

Mariia Obolenska, kandydat nauk o sztuce, główny akompaniator, wykładowca na Katedrze Interpretacji i Analizy Muzycznej Charkowskiego Narodowego Uniwersytetu Sztuki im. I.P. Kotłarewskiego (Charków, Ukraina)
Viktor Churikov, Zasłużony Działacz Sztuki Ukrainy, profesor na Katedrze Sztuki Estradowej i Jazzu Charkowskiego Narodowego Uniwersytetu Sztuki im. I.P. Kotłarewskiego (Charków, Ukraina)

ORCID ID: 0000-0002-4044-9633, ORCID ID: 0000-0003-3447-4434

Anotation. Artykuł poświęcony jest teoretycznemu uzasadnieniu improwizacji jako zjawiska somatycznoemocjonalnego w zespole saksofonowo-fortepianowym oraz jej integracji z szerszym dyskursem badań nad inteligencją emocjonalną w muzykowaniu zespołowym. Improwizacja jest rozpatrywana jako ontologiczna jakość interakcji zespołu oraz jako cecha stylistyczna i wykonawcza oparta na inteligencji somatycznej, myśleniu wyprzedzającym i kreatywności emocjonalnej. Improwizacja jest interpretowana jako forma komunikacji muzycznej, która obejmuje natychmiastową reakcję na gesty muzyczne partnera i funkcjonowanie zespołu jako dynamicznego systemu interakcji. Praca ukazuje koncepcję inteligencji somatycznej jako wiedzy cielesnej, która obejmuje „słuchanie cielesne”, wrażliwość motoryczną i zdolność do percepcji mikrogestów w procesie wykonania. Szczególną uwagę zwrócono na specyfikę interakcji między saksofonem a fortepianem, w szczególności na barwę dźwięku i równowagę przestrzenno-dynamiczną. Nowość naukowa badania polega na konceptualizacji improwizacji jako przejawu inteligencji emocjonalnej muzyków zespołowych oraz na rozszerzeniu tradycyjnych podejść do rozumienia improwizacji w praktyce wykonawczej
Keywords: improwizacja, inteligencja somatyczna, inteligencja emocjonalna, muzykowanie zespołowe, saksofon, fortepian, komunikacja muzyczna

JĘZYKOWO-STYLISTYCZNIE UWARUNKOWANE WSKAŹNIKI WYJAŚNIANIA STRATEGII RADZENIA SOBIE W JĘZYKU UKRAIŃSKIM (NA PODSTAWIE TEKSTÓW SERHIJA ŻADANA

Khrystyna Kukharuk

asystent na Katedrze Dziennikarstwa, Reklamy i Public Relations w Wyższej Szkole Zawodowej „Uniwersytet Króla Daniła” (Iwano-Frankiwsk, Ukraina)

ORCID ID: 0009-0008-0374-3666

Anotation. Artykuł poświęcony jest językoznawczo-stylistycznej analizie markerów mowy strategii radzenia sobie ze stresem na materiale tekstów poetyckich Serhija Żadana. Znaczenie pracy wynika z potrzeby badania werbalnych mechanizmów radzenia sobie z traumą w warunkach współczesnej rzeczywistości wojskowej. Nowością naukową jest włączenie transakcyjnego modelu stresu R. Lazarusa i S. Folkmana do metodologii badań lingwistycznych tekstu literackiego. W toku pracy zidentyfikowano i usystematyzowano struktury poziomowe języka (morfologiczną, składniową, leksykalno-semantyczną), które charakteryzują osiem kluczowych strategii radzenia sobie ze stresem. Stwierdzono, że radzenie sobie skoncentrowane na problemie jest obiektywizowane poprzez dominację czasowników czynnościowych i metafor wojskowych, natomiast radzenie sobie skoncentrowane na emocjach wyraża się poprzez dystansowanie się, samokontrolę i sakralizację doświadczenia traumatycznego. Szczególną uwagę poświęcono zjawisku dysocjacyjnego radzenia sobie, które przejawia się poprzez intelektualizację zagrożenia, ironii i redundancji językowej jako swoistej formy milczenia obronnego. Wyniki badania przedstawiono w formie uogólnionej macierzy wskaźników językoznawczych, która pokazuje, jak struktura mowy staje się narzędziem zachowania integralności psychologicznej podmiotu. Proponowana metodologia może być wykorzystana do dalszych badań nad komunikacją kryzysową i psycholingwistycznymi parametrami odporności psychicznej we współczesnej literaturze.
Keywords: psycholingwistyka, językoznawstwo, Serhij Żadan, strategie radzenia sobie, trauma, marker mowy, dystansowanie się, dysocjacja

MECHANIZMY POWSTAWANIA JEDNOSTEK SLANGU WOJSKOWEGO W GRUPIE LEKSYKALNO-SEMANTYCZNEJ „NAZWY SYSTEMÓW BEZZAŁOGOWYCH”

Taisya Chernyshova

kandydat nauk filologicznych, adiunkt, adiunkt na Katedrze Nauk Humanistycznych i Społecznych Charkowskiego Narodowego Uniwersytetu Sił Powietrznych im. Iwana Kozheduba (Charków, Ukraina)

ORCID ID: 0000-0001-5299-8421

Anotation. Artykuł poświęcony jest badaniu mechanizmów powstawania slangizmów, które stanowią peryferie grupy leksykalno-semantycznej „Nazwy systemów bezzałogowych” we współczesnym ukraińskim podjęzyku wojskowym. Celowość stosowania terminu „slang wojskowy” uzasadniona jest brakiem negatywnej konotacji, a także jego akceptacją przez szerokie kręgi ludności. Scharakteryzowano metody powstawania neologizmów współczesnego ukraińskiego slangu wojskowego w ukraińskiej slangu wojskowym „Nazwy systemów bezzałogowych”: apelatywność jako proces przejścia onimów w nazwach nomenklaturowych systemów bezzałogowych do kategorii nazw ogólnych; derywacja słowotwórcza (uniwerbacja sufiksalna oparta na atrybutywnych związkach wyrazowych, a także formacje sufiksalne z inicjalnych skrótów); Nominacja wtórna (metaforyczny przekaz nazw oparty na zewnętrznym podobieństwie kształtu, wielkości, koloru, właściwości, funkcji, który charakteryzuje się emocjonalnie ekspresyjną kolorystyką, atrakcyjną dla mówiących, żywą kreatywnością mowy przedstawicieli danej grupy społecznej, specyfiką narodowego światopoglądu i ułatwia profesjonalną komunikację).
Keywords: podjęzyk wojskowy, slang wojskowy, grupa leksykalno-semantyczna, system bezzałogowy, apelatyw, uniwerbacja sufiksalna, nominacja wtórna

WPŁYW MANIPULACYJNY I EMOCJONALNY ZA POMOCĄ ŚRODKÓW LEKSYKALNYCH I SEMANTYCZNYCH KONCEPCJI WAR W DYSKURSIE INTERNETOWYM

Nataliia Shkvorchenko-Osadtsa, Andrii Kovalenko

Nataliia Shkvorchenko-Osadtsa, doktor nauk filologicznych, profesor, kierownik Katedry Filologii Romo-Germańskiej i Metodyki Nauczania Języków Obcych na Uniwersytecie Międzynarodowym (Odessa, Ukraina)
Andrii Kovalenko, doktorant na Katedrze Filologii Romo-Germańskiej i Metodyki Nauczania Języków Obcych Uniwersytetu Międzynarodowego (Odessa, Ukraina)

ORCID ID: 0000-0002-7146-7244, ORCID ID: 0009-0003-9685-451X

Anotation. Artykuł bada środki manipulacyjnego i emocjonalnego oddziaływania koncepcji WAR w anglojęzycznym dyskursie internetowym w mediach społecznościowych, w szczególności w gatunku „news”. Celem pracy jest identyfikacja językowych środków reprezentacji tej koncepcji oraz analiza ich emocjonalnego i manipulacyjnego wpływu na masową publiczność. Podstawą teoretyczną są główne rodzaje emocjonalnego i manipulacyjnego wpływu w mowie pisanej. Podstawę empiryczną stanowiły teksty z zasobów mediów internetowych zebrane w latach 2025–2026. Metodologia obejmuje analizę koncepcji pod kątem rodzajów manipulacyjnych i emocjonalnych środków ekspresji, analizę treści oraz analizę kontekstową. Stwierdzono, że leksem „wojna” dominuje w społeczno-politycznych dyskursach medialnych i jest wykorzystywany jako najbardziej specyficzna reprezentacja wydarzeń. Bliska peryferia poznawcza obejmuje jednostki takie jak „konflikt”, „operacja”, „atak”, a daleka – „inwazja”, „najazd” itd. Wyniki pozwalają na głębsze zrozumienie funkcjonowania koncepcji WAR jako narzędzia wpływania na opinię publiczną, która kształtuje się w środowisku online.
Keywords: koncepcja, środki manipulacyjne, środki emocjonalne, media społecznościowe, wojna, broń jądrowa, peryferia, komunikacja

RODZAJE DOBROSTANU EMOCJONALNEGO MŁODYCH LUDZI W CZASACH NIEPEWNOŚCI

Svitlana Derevianko

kandydat nauk psychologicznych, adiunkt, adiunkt na Katedrze Psychologii Ogólnej, Wiekowej i Społecznej Narodowego Uniwersytetu „Kolegium Czernihowskie” im. T.G. Szewczenki (Czernihów, Ukraina)

ORCID ID: 0000-0003-2946-1444

Anotation. Artykuł przedstawia wyniki badania empirycznego dotyczącego rodzajów dobrostanu emocjonalnego młodzieży studenckiej (n=170) w warunkach długotrwałej wojny. Zastosowano zestaw metod: Skalę Trudności w Regulacji Emocji (DERS), technikę „Samoregulacji Emocjonalnej” (S. Polishchuk) oraz autorski kwestionariusz do określenia sposobów osiągania dobrostanu emocjonalnego. Analiza czynnikowa pozwoliła zidentyfikować trzy podstawowe komponenty dobrostanu emocjonalnego: świadome opanowanie strategii regulacji, motywowane zrozumienie doświadczenia emocjonalnego oraz stabilność filozoficzno-egzystencjalną. Na ich podstawie analiza skupień zidentyfikowała trzy typy młodzieży o dobrym samopoczuciu emocjonalnym: „Mistrzowie regulacji wewnętrznej” (polegają na świadomych technikach samoregulacji), „Akcjoniści – bojownicy o sens” (znajdują źródło w aktywności zewnętrznej) oraz „Podróżnicy w niepewności” (integrują różne komponenty, wyróżniają się głębokim pragnieniem życia). Czwarty typ reprezentuje osoby emocjonalnie upośledzone. Wyniki pokazują, że dobrostan emocjonalny w warunkach przewlekłego stresu nie sprowadza się do braku cierpienia, lecz przejawia się w zdolności do działania, odnajdywania sensu i utrzymywania równowagi wewnętrznej. Perspektywy dalszych badań wiążą się z badaniem dynamiki zidentyfikowanych typów i czynników wpływających na ich odporność
Keywords: regulacja wolicjonalna, odporność egzystencjalna, motywacja radzenia sobie, odporność, młodzież studencka, strategie samoregulacji, typologia dobrostanu, stres przewlekły

ROLA WSPARCIA PSYCHOSPOŁECZNEGO W ROZWIJANIU ODPORNOŚCI PSYCHICZNEJ KOBIET Z RODZIN WOJSKOWYCH

Nataliia Zaviazkina, Anastasiia Odintsova

Nataliia Zaviazkina, doktor nauk psychologicznych, profesor, profesor na katedrze psychologii klinicznej Kijowskiego Instytutu Współczesnej Psychologii i Psychoterapii (Kijów, Ukraina)
Anastasiia Odintsova, magister Kijowskiego Instytutu Psychologii Współczesnej i Psychoterapii (Kijów, Ukraina)

ORCID ID: 0000-0001-5565-8959, ORCID ID: 0009-0001-1830-6812

Anotation. Artykuł poświęcony jest badaniu odporności psychicznej kobiet z rodzin żołnierzy w kontekście długotrwałego stresu wojennego oraz roli wsparcia psychospołecznego w utrzymaniu stabilności psychicznej. W badaniu wzięło udział 103 kobiety w wieku od 18 do 59 lat, mające powiązania rodzinne z żołnierzami Sił Obronnych Ukrainy. Projekt badania obejmował analizę wskaźników odporności psychicznej (CD-RISC-10), odczuwanego stresu (PSS-10) i uogólnionego lęku (GAD-7) w grupach kobiet korzystających ze wsparcia psychospołecznego i niekorzystających z niego. Wyniki wykazały brak statystycznie istotnych różnic w średnich wskaźnikach między grupami, natomiast stwierdzono istotne korelacje między odpornością psychiczną, stresem i lękiem. Nowość badania polega na zidentyfikowaniu buforującej roli wsparcia psychospołecznego, która przejawia się nie w obniżaniu średnich wskaźników dystresu, ale w zmniejszaniu ryzyka krytycznie niskiego poziomu odporności psychicznej
Keywords: odporność psychiczna; wsparcie psychospołeczne; stres wojenny; kobiety z rodzin wojskowych; lęk; adaptacja psychologiczna

ZAUFANIE W KONTEKŚCIE CYFRYZACJI: MECHANIZMY INSTYTUCJONALNE ZAPEWNIAJĄCE PRZEJRZYSTOŚĆ W E-ADMINISTRACJI

Tetiana Lushahina

kandydat nauk politycznych, adiunkt, adiunkt na Katedrze Socjologii i Politologii Czarnomorskiego Uniwersytetu Narodowego im. Piotra Mohyły (Mikołajów, Ukraina)

ORCID ID: 0000-0001-8599-2923

Anotation. Artykuł bada zjawisko zaufania jako kategorię społeczno-polityczną w kontekście cyfrowej transformacji administracji publicznej. Podstawą metodologiczną jest podejście interdyscyplinarne, a także zastosowanie metod generalizacji teoretycznej, analizy porównawczej i systematyzacji podejść naukowych do rozumienia zaufania i e-administracji. Określono istotę społecznego, instytucjonalnego i politycznego wymiaru zaufania oraz uzasadniono rolę e-administracji jako narzędzia zapewniającego transparentność działań władz publicznych. Wskazano na bezpośredni związek między poziomem transparentności usług cyfrowych a zaufaniem obywateli do instytucji państwowych. Zidentyfikowano kluczowe ryzyka dla budowania zaufania w środowisku cyfrowym, w szczególności zagrożenia cyberbezpieczeństwa, problemy ochrony danych osobowych i nierówności cyfrowe. Uzasadniono potrzebę kompleksowego podejścia do rozwoju e-administracji jako warunku wzmocnienia zaufania i zwiększenia efektywności administracji publicznej
Keywords: zaufanie polityczne, e-administracja, cyfryzacja, mechanizmy instytucjonalne

DŁUGOTRWAŁA TRAUMATYZACJA WOJSKOWA A KSZTAŁTOWANIE SIĘ TOŻSAMOŚCI TRAUMATYCZNEJ PERSONELU WOJSKOWEGO: ANALIZA SPOŁECZNO-PSYCHOLOGICZNA

Yuliia Sarbiei

doktor nauk humanistycznych w dziedzinie 053 „Psychologia”, starszy wykładowca na Katedrze Socjologii i Psychologii Instytutu Dydaktyczno-Naukowego nr 5 Charkowskiego Narodowego Uniwersytetu Spraw Wewnętrznych (Charków, Ukraina)

ORCID ID: 0009-0004-0837-7221

Anotation. Istotność badania wynika ze wzrostu stresu psychoemocjonalnego u pracowników organów spraw wewnętrznych w stanie wojennym, co zwiększa ryzyko wypalenia zawodowego. Celem artykułu jest identyfikacja czynników psychologicznych determinujących powstawanie zespołu wypalenia zawodowego u funkcjonariuszy organów ścigania. W badaniu wykorzystano zestaw standaryzowanych metod psychodiagnostycznych do oceny wyczerpania emocjonalnego, depersonalizacji i obniżenia osiągnięć zawodowych, a także wskaźników stresu pourazowego, odporności psychoemocjonalnej, dolegliwości somatycznych i wsparcia społecznego. Dane empiryczne opracowano z wykorzystaniem analizy korelacji i regresji. Wyniki wykazały, że nasilenie objawów stresu pourazowego i stresu somatycznego są kluczowymi predyktorami wyczerpania emocjonalnego, podczas gdy odporność psychoemocjonalna i wsparcie społeczne pełnią funkcję buforową, zmniejszając poziom depersonalizacji i ogólnego wypalenia zawodowego. Uzyskane wyniki mogą być wykorzystane do opracowania programów wsparcia psychologicznego dla pracowników Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Ukrainy
Keywords: wyczerpanie emocjonalne, depersonalizacja, odporność psychoemocjonalna, zespół stresu pourazowego, wsparcie społeczne, dolegliwości somatyczne

PRAKTYCZNE ZASTOSOWANIE PRZYPOWIEŚCI PSYCHOTERAPEUTYCZNYCH: NA PRZYKŁADZIE PRZYPOWIEŚCI „O KOŃCU ŚWIATA”

Maksym Khobotov, Iryna Lysenkova

Maksym Khobotov, doktorant na Uniwersytecie Narodowym im. Piotra Mohyły nad Morzem Czarnym (Mikołajów, Ukraina)
Iryna Lysenkova, doktor nauk psychologicznych, profesor, profesor na katedrze psychologii Czarnomorskiego Uniwersytetu Narodowego im. Piotra Mohyły (Mikołajów, Ukraina)

ORCID ID: 0000-0003-0227-0840

Anotation. Artykuł poświęcony jest teoretycznej, metodologicznej i stosowanej analizie wykorzystania przypowieści psychoterapeutycznych w praktyce konsultacyjnej psychologa. Znaczenie badania wynika ze wzrostu poziomu lęku egzystencjalnego, niepewności co do perspektyw życiowych i kryzysów tożsamości osobistej we współczesnej przestrzeni społeczno-kulturowej. Celem artykułu jest uzasadnienie psychoterapeutycznego potencjału przypowieści na przykładzie przypowieści „O końcu świata” oraz opracowanie ustrukturyzowanego modelu jej zastosowania w pracy indywidualnej i grupowej. W artykule przeprowadzono teoretyczną analizę narracyjnego, poznawczo-behawioralnego i egzystencjalnego podejścia do wykorzystania metafory w psychoterapii. Ujawniono symboliczną strukturę przypowieści, określono jej dominanty semantyczne oraz psychologiczne mechanizmy wpływu: restrukturyzację poznawczą, internalizację znaczeń, kształtowanie pozycji podmiotowej i rozwój nastawienia nastawionego na rozwój. Praktyczne znaczenie badania polega na stworzeniu algorytmu krok po kroku do wykorzystania przypowieści w procesie konsultacyjnym
Keywords: przypowieść psychoterapeutyczna, podejście narracyjne, metafora, psychologia egzystencjalna, restrukturyzacja poznawcza, rozwój osobisty

AGEIZM W REKLAMIE: FORMY I MECHANIZMY MANIPULACYJNEGO WPŁYWU

Iryna Ivanova, Oksana Babaieva

Iryna Ivanova, doktor nauk filologicznych, profesor, profesor na Katedrze Dziennikarstwa Biznesowego i Mediów Cyfrowych Charkowskiego Narodowego Uniwersytetu Ekonomicznego im. Semiona Kuzniecza (Charków, Ukraina)
Oksana Babaieva, wykładowca na Katedrze Dziennikarstwa Biznesowego i Mediów Cyfrowych Charkowskiego Narodowego Uniwersytetu Ekonomicznego im. Semiona Kuzniecza (Charków, Ukraina)

ORCID ID: 0000-0002-4786-4979, ORCID ID: 0009-0005-7571-9620

Anotation. W artykule przedstawiono główne stanowiska teoretyczne, które definiują teorię reklamy jako odrębny paradygmat badawczy. Manipulacja najbardziej drażliwymi tematami społecznymi, stereotypami społecznymi i kulturowymi sprawia, że działania reklamowe nie tylko stanowią element strategii marketingowych, ale także stanowią element komunikacji, w której manipulacja świadomością odbiorców stanowi kluczowy element. Przedmiotem badań jest filozofia ageizmu, który jest wykorzystywany w narracjach reklamowych jako element wglądu i gry stereotypów, powszechnych we współczesnych społeczeństwach. Celem badań jest rozważenie pojęć „reklamy”, „dyskursu reklamowego” oraz manipulacji w reklamie, gdzie głównym przedmiotem zainteresowania są metody i formaty promowania narracji ageizmu w branży mody i urody. W przyszłości planowane są badania nad transformacjami narracji reklamowych poświęconych tematom drażliwym, zgodnie ze zmianami ideologii i wytycznych społecznych
Keywords: działania reklamowe, slogan reklamowy, manipulacja w reklamie, praktyki dyskursywne, narracje reklamowe

SZKOLENIE ZAWODOWE I DOSKONALENIE KADR LOKALNYCH ADMINISTRACJI PAŃSTWOWYCH UKRAINY W WARUNKACH STANU WOJENNEGO I ODBUDOWY POWOJENNEJ

Oleh Synianskyi

doktorant na Katedrze Zarządzania i Administracji Publicznej Wydziału Technologii Społeczno-Humanistycznych, Sportu i Rehabilitacji Państwowego Uniwersytetu Podatkowego (Irpin, Ukraina)

ORCID ID: 0009-0009-9662-4814

Anotation. W artykule przeanalizowano stan obecny, problemy i perspektywy kształcenia zawodowego i doskonalenia zawodowego kadr lokalnych administracji państwowych Ukrainy, w szczególności w warunkach stanu wojennego i przyszłej powojennej odbudowy. Przeanalizowano normy prawne i zasady funkcjonowania systemu kształcenia zawodowego urzędników państwowych i kierowników lokalnych administracji państwowych, współczesne podejście do organizacji ustawicznego rozwoju zawodowego oraz kluczowe wyzwania wojny dla istniejącego systemu kształcenia zawodowego: gwałtowną zmianę funkcji lokalnych administracji państwowych, potrzebę zarządzania kryzysowego i projektowego, odporność psychiczną, umiejętności pracy z osobami wewnętrznie przesiedlonymi, weteranami i ofiarami wojny itp. Rozważono podejście organizacji międzynarodowych do zapewnienia ustawicznego rozwoju zawodowego urzędników państwowych. Sformułowano wizję autora dotyczącą doskonalenia mechanizmów kształcenia zawodowego kadr lokalnych administracji państwowych w celu zwiększenia efektywności działań lokalnych administracji państwowych zarówno w okresie wojny, jak i na etapie powojennej odbudowy
Keywords: administracja publiczna, lokalne administracje państwowe, kształcenie zawodowe, kształcenie ustawiczne, ustawiczny rozwój zawodowy, stan wojenny, odbudowa powojenna

WIELOKROTNE OBYWATELSTWO JAKO PRAWNA ODPOWIEDŹ NA KRYZYS DEMOGRAFICZNY NA UKRAINIE

Maryna Burdonosova

doktor nauk prawnych, adiunkt, adiunkt na Katedrze Teorii i Prawa Publicznego Narodowego Uniwersytetu Transportowego (Kijów, Ukraina)

ORCID ID: 0000-0003-1050-6892

Anotation. Artykuł przedstawia kompleksową analizę transformacji demograficznej społeczeństwa ukraińskiego w latach 2019–2025 w kontekście wojny na pełną skalę. Uzasadniono, że współczesny kryzys demograficzny Ukrainy ma charakter systemowy i strukturalny i nie ogranicza się wyłącznie do redukcji populacji. Szczególną uwagę zwrócono na deformację struktury wiekowo-płciowej ludności, spadek wskaźnika urodzeń, wzrost asymetrii płci oraz utratę potencjału reprodukcyjnego i produkcyjnego. Podstawę metodologiczną badania stanowi podejście interdyscyplinarne, łączące analizę demograficzną, metody formalno-prawne i systemowo-strukturalne, a także elementy analizy polityki publicznej. Podstawą empiryczną jest analiza porównawcza piramid płciowo-wiekowych ludności Ukrainy w latach 2019 i 2023. Artykuł dowodzi, że w warunkach masowych migracji przymusowych i przedłużających się strat demograficznych tradycyjne modele obywatelstwa są niewystarczające. Wprowadzenie instytucji wielokrotnego obywatelstwa jest postrzegane jako strategiczna odpowiedź prawna na kryzys demograficzny i narzędzie ochrony kapitału ludzkiego. Przeanalizowano treść i logikę wdrażania Ustawy Ukrainy o wielorakim obywatelstwie oraz zidentyfikowano jej potencjalne skutki demograficzne, ekonomiczne i tożsamościowe. Wnioskiem jest stwierdzenie, że wielorakie obywatelstwo należy traktować nie jako wyjątek od klasycznego modelu obywatelstwa, lecz jako mechanizm adaptacyjny współczesnej polityki demograficznej i publicznej, mogący przyczynić się do powojennej odbudowy i długoterminowej stabilności społeczeństwa ukraińskiego
Keywords: transformacja demograficzna; depopulacja; asymetria płci; migracje; wielorakie obywatelstwo; bezpieczeństwo demograficzne; polityka publiczna

PERIODYZACJA GENEZY PRZESTĘPCZOŚCI PRZECIWKO ŚRODOWISKU NA UKRAINIE

Yevhenii Hetman

doktorant na Katedrze Prawa Administracyjnego i Karnego Uniwersytetu Narodowego im. Olesa Honczara w Dnieprze (Dniepr, Ukraina)

ORCID ID: 0009-0002-5710-6466

Anotation. Artykuł poświęcony jest próbie ponownego przemyślenia historycznego rozwoju przestępczości przeciwko środowisku na Ukrainie poprzez odejście od tradycyjnego podejścia prawno-karnego. Metodologiczną podstawę pracy stanowi metoda historyczno-prawna i podejście aksjologiczne, połączone z koncepcjami podejścia formacyjno-cywilizacyjnego, historycznymi typami użytkowania przyrody oraz paradygmatami technicznoekonomicznymi (strukturami technologicznymi). Na podstawie wyników badań opracowano kompleksową periodyzację genezy przestępczości przeciwko środowisku, opartą na wartościowo-ideologicznym kryterium stosunku człowieka do przyrody. Wyróżniono okresy „przedprzestępczy” i „przestępczy” oraz pięć podokresów ewolucyjnych: od synkretycznego postrzegania przyrody jako wszechświata w czasach pierwotnych do współczesnego rozumienia przyrody jako źródła niezbędnego bezpieczeństwa. Udowodniono, że instytucjonalizacja przestępczości przeciwko środowisku jako zjawiska systemowego nastąpiła w warunkach zakończenia industrializacji radzieckiej (od połowy XX wieku do 1990 roku) pod wpływem zmieniających się typów użytkowania przyrody i systemów technologicznych. Proponowany model chronologiczny tworzy metodologiczną podstawę do dalszej analizy kryminologicznej współczesnego kompleksu uwarunkowań przestępczości przeciwko środowisku na Ukrainie oraz rozwoju ekocentrycznej polityki kryminologicznej
Keywords: metoda historyczno-prawna; historyczne typy użytkowania środowiska; systemy technologiczne; punkty bifurkacyjne; kryterium wartościowo-ideologiczne; ekologiczny habitus społeczny; polityka kryminologiczna; ingerencja w środowisko.

MIĘDZYNARODOWE REGULACJE PRAWNE NIETYPOWYCH FORM ZATRUDNIENIA

Olha Kazimyrova

doktorantka na Katedrze Prawa Pracy i Prawa Zabezpieczenia Społecznego Narodowego Uniwersytetu „Akademia Prawnicza w Odessie” (Odessa, Ukraina)

ORCID ID: 0009-0003-9185-8933

Anotation. Artykuł naukowy analizuje międzynarodowe regulacje prawne nietypowych form zatrudnienia w kontekście globalizacji i strategicznych wyzwań cyfryzacji gospodarki. Autor rozważa transformację współczesnego rynku pracy od tradycyjnych umów na czas nieokreślony do elastycznych modeli: pracy zdalnej, platformowej, domowej i na kredyt. Podkreślono rolę międzynarodowych standardów ONZ, konwencji MOP i dyrektyw Unii Europejskiej w kształtowaniu ustawodawstwa krajowego Ukrainy. Szczególną uwagę zwrócono na zasadę pierwszeństwa norm międzynarodowych nad krajowymi, zapisaną w Konstytucji Ukrainy. Przeanalizowano wpływ orzecznictwa ETPC i Trybunału Sprawiedliwości UE na ochronę praw pracowniczych. Autor uzasadnia potrzebę kompleksowej harmonizacji prawa ukraińskiego ze standardami europejskimi w celu przezwyciężenia rozdrobnienia regulacji nowych form zatrudnienia, zapewnienia odpowiednich gwarancji socjalnych i skutecznego wdrażania tych norm w trudnych warunkach stanu wojennego
Keywords: nietypowe formy zatrudnienia, międzynarodowe regulacje prawne, międzynarodowe normy pracy, Międzynarodowa Organizacja Pracy (MOP), konwencje MOP, harmonizacja przepisów, Unia Europejska, dyrektywy UE, praktyka ETPC, Trybunał Sprawiedliwości UE, praca zdalna, zatrudnienie platformowe, praca tymczasowa, stosunki pracy, pracownicy, ustawodawstwo ukraińskie

TRANSFORMACJA MECHANIZMÓW PRZYMUSOWEJ MILITARYZACJI NA CZASOWO OKUPOWANYCH TERYTORIACH UKRAINY: WYMIAR KONSTYTUCYJNY I PRAWNY

Eduard Kotendzhy

doktorant na Katedrze Prawa Konstytucyjnego Instytutu Nauczania i Badań Prawa Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki w Kijowie (Kijów, Ukraina)

ORCID ID: 0009-0005-6989-6903

Anotation. Artykuł analizuje transformację praktyki przymusowego poboru i mobilizacji mieszkańców czasowo okupowanych terytoriów Ukrainy do sił zbrojnych Federacji Rosyjskiej na przykładzie Autonomicznej Republiki Krymu i miasta Sewastopol. Zastosowanie metod systemowo-strukturalnych i porównawczych prawnie umożliwiło porównanie krajowego ustawodawstwa rosyjskiego z normami międzynarodowego prawa humanitarnego oraz zidentyfikowanie braków ukraińskiej polityki karnej. Ustalono, że przymusowe rozszerzenie obywatelstwa rosyjskiego przez państwo agresora jest instrumentem przymusowej asymilacji prawnej i warunkiem wstępnym militaryzacji ludności cywilnej. Głównym rezultatem badania jest uzasadnienie potrzeby zróżnicowania odpowiedzialności karnej poprzez wprowadzenie domniemania przymusu dla jasno określonej kategorii czynów związanych z przymusową służbą obywateli Ukrainy w armii państwa agresora. Autor argumentuje, że takie podejście powinno być stosowane do mieszkańców terytoriów okupowanych, których udział w konflikcie był konsekwencją systemowej presji ze strony Federacji Rosyjskiej. W konkluzjach podkreślono, że skuteczna strategia Ukrainy powinna łączyć zaktualizowane mechanizmy normatywne, organów ścigania i dyplomacji w celu stworzenia holistycznej doktryny legalnej reintegracji mieszkańców terytoriów okupowanych, w oparciu o priorytet ochrony praw człowieka.
Keywords: terytorium tymczasowo okupowane, przymusowy pobór do wojska, nielegalna mobilizacja, służba na czas określony, służba kontraktowa, międzynarodowe prawo humanitarne, zróżnicowanie odpowiedzialności, praktyka organów ścigania, domniemanie przymusu

STRUKTURA ORZECZENIA EUROPEJSKIEGO TRYBUNAŁU PRAW CZŁOWIEKA

Daria Minchenko

doktor nauk prawnych, magister Uniwersytetu Queen Mary w Londynie, kierownik działu stosunków międzynarodowych, adiunkt na katedrze prawa cywilnego Narodowego Uniwersytetu „Akademia Prawnicza w Odessie” (Odessa, Ukraina)

ORCID ID: 0000-0002-3086-557X

Anotation. W artykule przeanalizowano strukturę orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w kontekście ich implementacji i stosowania przez sądy krajowe jako źródła prawa. W badaniu wykorzystano metody strukturalne i prawnoporównawcze do analizy elementów składowych orzeczeń ETPC oraz ich znaczenia funkcjonalnego. Zidentyfikowano główne elementy strukturalne takich orzeczeń, w szczególności część wstępną, PROCEDURĘ, STAN FAKTYCZNY, PRAWO, sentencję, a także, o ile są dostępne, zdania odrębne sędziów, a następnie porównano je ze strukturą orzeczeń sądów krajowych. Stwierdzono, że objętość i poziom szczegółowości tych elementów zależą od rodzaju orzeczenia i składu Trybunału. Stwierdzono, że chociaż sentencja podlega bezpośredniemu wykonaniu, część motywacyjna (PRAWO) odgrywa kluczową rolę w kształtowaniu krajowej praktyki egzekwowania prawa, ponieważ to ona jest stosowana przez sądy Ukrainy jako źródło prawa.
Keywords: prawo międzynarodowe publiczne, sprawiedliwość, orzeczenie sądu, ochrona praw człowieka, Europejska Konwencja Praw Człowieka, EKPC, zdanie odrębne sędziego

TERMINY PROWADZENIA NIEJAWNYCH CZYNNOŚCI ŚLEDCZYCH (ROZPOZNAWCZYCH) W MECHANIZMIE ZAPEWNIENIA KONSTYTUCYJNYCH PRAW CZŁOWIEKA

Mykoła Pohoreckyi, Mykoła Chlenow

Mykoła Pohoreckyi, doktor nauk prawnych, profesor, członek korespondent Narodowej Akademii Nauk Prawnych Ukrainy, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy, prorektor ds. naukowo-dydaktycznych Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki (Kijów, Ukraina)
Mykoła Chlenow, starszy wykładowca Katedry Postępowania Karnego, doktorant, Narodowy Uniwersytet Prawniczy im. Jarosława Mądrego (Charków, Ukraina)

ORCID ID: 0000-0003-0936-0929, ORCID ID: 0000-0001-8117-4544

Anotation. W artykule zbadano terminy prowadzenia niejawnych czynności śledczych (rozpoznawczych) (dalej – NCŚR) przez pryzmat kontroli sądowej, proporcjonalności oraz koncepcji dowodzenia w procesie karnym. Uzasadniono, że terminy NCŚR powinny być rozpatrywane nie tylko jako czasowy regulator działalności organów śledczych, ale przede wszystkim jako samodzielna gwarancja procesowa przestrzegania konstytucyjnych praw osoby i dopuszczalności uzyskanych dowodów. Dlatego terminy te pełnią funkcję „terminów-gwarancji” granic ingerencji państwa w konstytucyjne prawa jednostki. Za pomocą metod systemowej i porównawczej ujawniono sprzeczność między gwarancyjnym charakterem terminów NCŚR a ogólnymi zasadami ich obliczania. Ukazano istotę normatywnego i ograniczającego sposobu obliczania terminów NCŚR stosowanych w praktyce sędziów śledczych, w wyniku czego ustalono zmienność dwumiesięcznego terminu od 59 do 63 dni. Zaproponowano zmiany do KPK: określenie maksymalnego terminu obowiązywania postanowienia sędziego śledczego wyłącznie w dniach (do 60 dni), ustalenie momentu jego rozpoczęcia i zakończenia, a także normatywne doprecyzowanie ciągłości prowadzenia NCŚR
Keywords: niejawne czynności śledcze (rozpoznawcze); terminy prowadzenia NCŚR; konstytucyjne prawa człowieka; prawo do prywatności; pewność prawa; proporcjonalność ingerencji; kontrola sądowa; gwarancje procesowe

EWOLUCJA PODEJŚĆ PRAWNYCH DO ISTOTY AKTYWÓW WIRTUALNYCH NA UKRAINIE

Roman Samsin

kandydat nauk prawnych, doktorant Uniwersytetu Zarządzania i Prawa im. Leonida Juzkowa w Chmielnickim (Kijów, Ukraina)

ORCID ID: 0000‐0002‐2662‐938X

Anotation. W artykule przeanalizowano ewolucję podejść prawnych do definiowania istoty aktywów wirtualnych na Ukrainie oraz cechy kształtowania się krajowego modelu ich regulacji prawnej. Przeanalizowano główne etapy kształtowania się regulacji prawnej stosunków w sferze obrotu aktywami wirtualnymi: od początkowego postrzegania kryptowalut jako ryzykownego zjawiska cyfrowego i substytutu pieniądza, po obecny etap kształtowania kompleksowego podejścia regulacyjnego, w którym aktywa wirtualne są traktowane jako przedmiot praw obywatelskich. Ukazano transformację aparatu terminologicznego od pojęcia „kryptowaluta” do uogólniającej kategorii „aktywów wirtualnych”. Przeanalizowano zapisy inicjatyw ustawodawczych, ustaw Ukrainy, a także międzynarodowych i europejskich aktów prawnych, które wpłynęły na ukształtowanie się krajowego modelu regulacji prawnej stosunków w sferze obrotu aktywami wirtualnymi
Keywords: regulacja prawna, aktywa wirtualne, kryptowaluty, waluty wirtualne, kryptoaktywa, przedmiot praw obywatelskich.

HARMONIZACJA PRAWA GOSPODARCZEGO UKRAINY I PRAWA HANDLOWEGO KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ

Stanislav Sieriebriak

doktor nauk prawnych, adiunkt, starszy pracownik naukowy w sekcji ds. wdrażania prawa gospodarczego w Wydziale ds. modernizacji prawa gospodarczego i ustawodawstwa Państwowej instytucji „Instytut Badań Ekonomiczno-Prawnych im. W.K. Mamutowa Narodowej Akademii Nauk Ukrainy” (Kijów, Ukraina)

ORCID ID: 0000-0001-7207-594Х

Anotation. Artykuł poświęcony jest analizie międzynarodowych regulacji prawnych procesu harmonizacji ukraińskiego prawa handlowego z prawem Unii Europejskiej. Autor zastosował metody analizy porównawczej i systemowej, a także modelowanie regulacyjno-prawne, aby ocenić wpływ umów międzynarodowych na ustawodawstwo krajowe. Przeanalizowano ewolucję międzynarodowych instrumentów prawnych, począwszy od Umowy o Partnerstwie i Współpracy (1994) do Umowy Stowarzyszeniowej (2014), która tworzy prawne i instytucjonalne mechanizmy wdrażania dorobku prawnego Wspólnoty. Rozważono główne obszary harmonizacji, w tym prawo korporacyjne, prawo umów, prawo konkurencji, regulacje dotyczące zamówień publicznych, gospodarkę cyfrową i normy środowiskowe. Ujawniono, że skuteczna integracja Ukrainy z rynkiem wewnętrznym UE wymaga kompleksowego połączenia środków regulacyjnych, instytucjonalnych i proceduralnych. Perspektywy dalszych badań wiążą się z poprawą praktyki egzekwowania prawa oraz rozwojem mechanizmów cyfrowych i środowiskowych
Keywords: dorobek prawny Wspólnoty, DCFTA, ład korporacyjny, prawo umów, konkurencja, zamówienia publiczne, regulacje cyfrowe, normy środowiskowe

CHARAKTERYSTYKA ADMINISTRACYJNO-PRAWNA OŚRODKÓW USŁUG ADMINISTRACYJNYCH: POJĘCIE, ISTOTA, CECHY

Andrii Sokurenko

doktorant Instytutu Badań Naukowych Prawa Publicznego (Kijów, Ukraina)

ORCID ID: 0009-0007-3416-837X

Anotation. W artykule analizuje się administracyjno-prawny charakter centrów usług administracyjnych jako ważnego elementu instytucjonalnego systemu administracji publicznej w kontekście decentralizacji, cyfryzacji i wdrażania modelu państwa zorientowanego na człowieka. Celem pracy jest analiza podejść naukowych oraz zasad regulacyjnych i prawnych definiujących koncepcję, istotę, cechy i cel funkcjonalny centrów usług administracyjnych, a także doprecyzowanie cech łączenia komponentów administracyjno-właścicielskich i usługowych w ich działalności. Ustalono, że centra usług administracyjnych (OCS) są wyspecjalizowanymi podmiotami administracji publicznej, które zapewniają organizację usług administracyjnych na zasadzie „jednego okienka” i działają jako instytucjonalna forma realizacji funkcji usługowej państwa. Uzasadniono, że istota centrów usług administracyjnych ma charakter dualistyczny, ponieważ łączą one kompetencje administracyjno-właścicielskie z ukierunkowaniem na zapewnienie dostępności, wygody, otwartości i transparentności odbioru usług administracyjnych. Podkreślono główne cechy OSC, w szczególności publiczno-właścicielski charakter działalności, pewność instytucjonalną, orientację na usługi, złożoność, standaryzację procedur, dostępność, otwartość i integrację. Szczególną uwagę zwrócono na trend digitalizacji działalności ASC, który wiąże się z wdrażaniem usług elektronicznych, automatyzacją procedur administracyjnych, rozwojem zaufanego ekosystemu cyfrowego oraz algorytmizacją indywidualnych decyzji zarządczych.
Keywords: centrum obsługi administracyjnej, ASC, usługi administracyjne, administracja publiczna, państwo usługowe, digitalizacja, elektroniczne usługi publiczne, antropocentryzm, regulacje administracyjno-prawne, procedury administracyjne.

KRYTERIA SKUTECZNOŚCI PROCEDURALNYCH GWARANCJI PRAW CZŁOWIEKA PRZY STOSOWANIU PROCEDURALNYCH ŚRODKÓW PRZYMUSU

Sergii Tarasiuk

doktor nauk prawnych, partner zarządzający w kancelarii „Tarasyuk i Partnerzy” (Kijów, Ukraina)

ORCID ID: 0000-0003-1165-5398

Anotation. W artykule zbadano skuteczność proceduralnych gwarancji praw i wolności człowieka na etapie postępowania przygotowawczego w przypadku stosowania środków przymusu procesowego. Uzasadniono, że ten etap postępowania karnego charakteryzuje się zwiększonym ryzykiem nieproporcjonalnej ingerencji w prawa jednostki ze względu na połączenie uprawnień prokuratury, ograniczonej kontroli sądowej i niekompletności materiału dowodowego. Przeanalizowano naukowe podejścia do określania skuteczności gwarancji procesowych i wskazano potrzebę jej oceny przez pryzmat realnej możliwości wpływania na granice, procedurę i dopuszczalność stosowania przymusu państwowego. Zaproponowano system kryteriów skuteczności gwarancji procesowych, obejmujący: zasadność, proporcjonalność, realność alternatyw, terminowość kontroli sądowej, skuteczność środków odwoławczych i inne. Wnioski dotyczyły prewencyjnego charakteru gwarancji procesowych i ich decydującego znaczenia dla zapewnienia rzetelności postępowania karnego.
Keywords: śledztwo przygotowawcze, gwarancje proceduralne, prawa człowieka, środki przymusu proceduralnego, skuteczność gwarancji, kontrola sądowa, proporcjonalność, postępowanie karne

ODPORNOŚĆ OPERACYJNA MIEJSKIEJ INFRASTRUKTURY INFORMATYCZNEJ W CZASIE AKTYWNYCH DZIAŁAŃ WOJENNYCH: STUDIUM PRZYPADKU KIJOWA DOTYCZĄCE CIĄGŁOŚCI USŁUG CYFROWYCH, CYBERBEZPIECZEŃSTWA I ZARZĄDZANIA KRYZYSOWEGO

Pavlo Chernikov

Magister Służby Cywilnej, Specjalista ds. Prawa, Niezależny Badacz, (Kijów, Ukraina)

ORCID ID: 0009-0006-7390-9698

Anotation. Adnotacja. Artykuł przedstawia praktyczne studium przypadku dotyczące zarządzania miejskim przedsiębiorstwem informatycznym, które miało status przedsiębiorstwa o krytycznym znaczeniu zgodnie z ukraińskim prawem wojennym i odpowiadało za cyberbezpieczeństwo, infrastrukturę sieciową i ciągłość usług cyfrowych organów samorządu miejskiego Kijowa w czasie aktywnych działań wojennych (2021–2024). Analizuje on, w jaki sposób organizacja działająca pod wpływem jednoczesnych zagrożeń kinetycznych i cybernetycznych zapewniła dostępność usług, reagowanie na incydenty, strategiczną alokację zasobów i koordynację międzyresortową. W oparciu o bezpośrednie doświadczenia administracyjne zaproponowano koncepcję sześciu zasad zarządzania kryzysowego: priorytetyzacja sytuacyjna, redundancja wielopoziomowa, ciągłość kapitału ludzkiego, adaptacyjna struktura dowodzenia, komunikacja z interesariuszami oraz uczenie się o incydentach. Zasady te przyczyniły się do utrzymania dostępności kluczowych miejskich usług cyfrowych na poziomie około 99,9%, zgodnie z wewnętrznym monitoringiem operacyjnym. Chociaż studium przypadku opiera się na doświadczeniach Kijowa, uzyskane wnioski są istotne dla europejskich gmin borykających się z zagrożeniami hybrydowymi, cyberatakami, niestabilnym zaopatrzeniem w energię i fizycznym zniszczeniem infrastruktury miejskiej.
Keywords: zarządzanie kryzysowe; miejskie IT; odporność operacyjna; infrastruktura krytyczna; cyberobrona; ciągłość usług; transformacja cyfrowa; administracja publiczna; SOC; SIEM.

CYFRYZACJA JAKO PODSTAWA PREWENCYJNEGO MODELU REGULACJI PRAWNEJ ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO NA UKRAINIE

Rusłan Kowalenko

Doktor prawa, adiunkt w Katedrze Prawa Pracy i Prawa Ubezpieczeń Społecznych
Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki w Kijowie (Kijów, Ukraina)

ORCID ID: 0000-0003-4289-2708

Anotation. Adnotacja. W artykule przeanalizowano cyfryzację jako podstawę prewencyjnego modelu regulacji prawnej zabezpieczenia społecznego na Ukrainie. Uzasadniono, że narzędzia cyfrowe w obszarze zabezpieczenia społecznego należy traktować nie tylko jako środek uproszczenia administracyjnego, ale także jako kluczowy warunek prawny wczesnego wykrywania zagrożeń społecznych i lepszego ukierunkowania wsparcia państwa. Ustalono, że cyfryzacja umożliwia połączenie zintegrowanych rejestrów, identyfikacji cyfrowej, monitorowania podatności na zagrożenia i reagowania operacyjnego przy ograniczonym budżecie. Udowodniono, że cyfrowe targetowanie może osłabiać negatywne, samonapędzające się procesy w obszarze zabezpieczenia społecznego, w szczególności lukę w zakresie zasięgu, erozję zaufania i śledzenie. Stwierdzono, że cyfryzacja powinna stać się normatywnie ugruntowaną podstawą zintegrowanego modelu prewencyjnego regulacji prawnych zabezpieczenia społecznego na Ukrainie.
Keywords: cyfryzacja, zabezpieczenie społeczne, model prewencyjny, cyfrowe targetowanie, ryzyko społeczne, ujednolicone rejestry, regulacja prawna, zabezpieczenie społeczne.

STATUS PRAWNY POLICJI BEZPIECZEŃSTWA W SYSTEMIE POLICJI NARODOWEJ UKRAINY

Jurij Czerny

Dowódca batalionu „Tytan” nr 2
Departament Policji Bezpieczeństwa ds. Bezpieczeństwa Fizycznego w Kijowie (Kijów, Ukraina)

ORCID ID: 0009-0004-1204-9802

Anotation. Adnotacja. W artykule autor przeprowadził kompleksową analizę teoretyczno-prawną statusu prawnego policji bezpieczeństwa w systemie Policji Narodowej Ukrainy oraz zidentyfikował jego elementy. Aby osiągnąć cel sformułowany w artykule, określono odpowiednią podstawę metodologiczną badań, na którą składają się metody dialektyczne, systemowo-strukturalne, hermeneutyczne oraz metody analizy i syntezy, które umożliwiły zbadanie zasad regulacyjnych i prawnych policji bezpieczeństwa, jej miejsca w strukturze Policji Narodowej oraz strukturalnych elementów statusu prawnego. W toku analizy dostępnego materiału ustalono, że policja bezpieczeństwa jest częścią Narodowej Policji Ukrainy, której działalność ma na celu zapewnienie ochrony mienia państwowego, komunalnego i prywatnego, a także ochronę życia i zdrowia obywateli. W rezultacie stwierdzono, że jej status prawny obejmuje prawa, obowiązki, odpowiedzialność i gwarancje działania określone w ustawodawstwie Ukrainy. Cechą statusu prawnego policji bezpieczeństwa jest połączenie uprawnień organów ścigania z kompetencją do świadczenia płatnych usług bezpieczeństwa na podstawie umowy. Obiecującym kierunkiem dalszych badań jest doskonalenie regulacji prawnych i regulacyjnych działalności policji bezpieczeństwa, co znajdzie odzwierciedlenie w jej statusie prawnym.
Keywords: policja narodowa, policja bezpieczeństwa, status prawny, struktura statusu prawnego, prawa, obowiązki, odpowiedzialność prawna, gwarancje.

FUNKCJE OPERACJI TAKTYCZNYCH W ŚLEDZTWIE PRZESTĘPCZOŚCI ZORGANIZOWANEJ W SFERZE GOSPODARCZEJ

Jurij Wynokurow

Laureat
Donieckiego Państwowego Uniwersytetu Spraw Wewnętrznych (Kramatorsk, Ukraina)

ORCID ID: 0009-0000-9339-8174

Anotation. Adnotacja. Artykuł analizuje cel funkcjonalny operacji taktycznych w strukturze śledztwa w sprawie przestępczości zorganizowanej w sferze gospodarczej. Aktualność tematu wynika ze złożoności mechanizmów funkcjonowania zorganizowanych grup przestępczych, wysokiego poziomu ich konspiracji, wykorzystywania legalnych instrumentów finansowych i ekonomicznych do maskowania nielegalnych działań oraz rozległości systemów powiązań wewnętrznych i zewnętrznych. Uzasadniono, że tradycyjne działania dochodzeniowo-śledcze (poszukiwawcze) i tajne działania dochodzeniowo-śledcze (poszukiwawcze) nie zawsze zapewniają odpowiednią efektywność w procesie badania złożonych, wieloetapowych przestępstw gospodarczych, co wymusza stosowanie operacji taktycznych jako kompleksowej formy organizacji działań kryminalistycznych. Na podstawie uogólnienia podejść naukowych ukraińskich kryminalistyków ujawniono istotę operacji taktycznych jako systemu powiązanych ze sobą działań dochodzeniowo-śledczych, operacyjno-poszukiwawczych, proceduralnych i organizacyjnych, ukierunkowanych na rozwiązywanie konkretnych zadań taktycznych postępowania przygotowawczego. Udowodniono, że operacje taktyczne działają jako integracyjne narzędzie taktyki kryminalistycznej, które zapewnia połączenie różnych środków dowodowych w jeden holistyczny system. Artykuł systematyzuje i ujawnia główne funkcje operacji taktycznych w kontekście badania zorganizowanej przestępczości gospodarczej, w szczególności: poznawczą (epistemologiczną), dowodową, organizacyjno-koordynacyjną i prognostyczną. Ustalono, że funkcja poznawcza zapewnia odbiór i systematyzację materiału dowodowego, funkcja dowodowa – jego procesową konsolidację, funkcja organizacyjno-koordynacyjna – koordynację działań podmiotów śledztwa, a funkcja prognostyczna – przewidywanie rozwoju sytuacji śledztwa i neutralizowanie oporu wobec śledztwa. Podkreślono, że wykorzystanie działań taktycznych pozwala zwiększyć skuteczność wykrywania, dokumentowania i ujawniania zorganizowanych struktur przestępczych o charakterze ekonomicznym, zapewnia kompleksowość podejścia kryminalistycznego i przyczynia się do optymalizacji procesu przygotowawczego. Uzyskane wyniki mają znaczenie teoretyczne i aplikacyjne dla dalszego rozwoju taktyki kryminalistycznej i doskonalenia praktyki ścigania przestępstw gospodarczych popełnianych przez zorganizowane grupy przestępcze.
Keywords: działania taktyczne, środki taktyczne, postępowanie przygotowawcze, przestępczość zorganizowana, przestępczość gospodarcza.

USPRAWNIENIE MECHANIZMÓW INTERAKCJI MIĘDZYAGENCYJNEJ MSW UKRAINY Z ORGANAMI CENTRALNYMI WŁADZY WYKONAWCZEJ W ZAKRESIE ZAPEWNIENIA BEZPIECZEŃSTWA LOTNICTWA

Inna Pieczenko

laureat
Narodowej Akademii Spraw Wewnętrznych (Kijów, Ukraina)

ORCID ID: 0009-0001-8538-1900

Anotation. Adnotacja. W artykule formułowano autorską definicję współpracy międzyresortowej w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa lotnictwa jako systemu powiązań organizacyjno-zarządzających, informacyjno-analitycznych i koordynacyjnych pomiędzy Ministerstwem Spraw Wewnętrznych Ukrainy, innymi centralnymi organami wykonawczymi, formacjami wojskowymi i wyspecjalizowanymi podmiotami działalności lotniczej, mającymi na celu zapewnienie bezpieczeństwa użytkowania przestrzeni powietrznej, reagowania na zagrożenia powietrzne, zdarzenia lotnicze i akty nielegalnej ingerencji, regulowane normami prawa administracyjnego lotnictwa. Przedmioty współdziałania międzyresortowego w zakresie zapewnienia ochrony lotnictwa są usystematyzowane według kryteriów funkcjonalnych, dzieląc je na: a) formacje wojskowe (Siły Zbrojne Ukrainy, Gwardia Narodowa Ukrainy); b) organy ścigania (Policja Narodowa Ukrainy, Służba Bezpieczeństwa Ukrainy, Państwowa Służba Graniczna Ukrainy); c) władze lotnictwa cywilnego (Państwowa Służba Lotnicza Ukrainy, operatorzy lotnisk, podmioty działalności lotniczej); d) podmioty organizacji ruchu lotniczego.
Keywords: współdziałanie międzyresortowe, ochrona lotnictwa, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych Ukrainy, przestrzeń powietrzna, zagrożenia powietrzne, zdarzenia lotnicze, akty nielegalnej ingerencji, prawo administracyjne.

ROLA I ZNACZENIE EKSPERTYZY W PRZYPADKACH NARUSZENIA PRZEPISÓW CELNYCH PRZEWIDZIANYCH W ARTYKULE 476 KODEKSU CELNEGO UKRAINY

Ludmiła Batanowa, Anna Malejewa

Ludmiła Batanowa, Kandydatka prawa, docentka, Docent Katedry Prawa Morskiego, Celnego i Informacyjnego Narodowego Uniwersytetu „Akademia Prawa w Odessie” (Odessa, Ukraina)
Anna Malejewa, Kandydatka prawa, docentka, Docent Katedry Prawa Morskiego, Celnego i Informacyjnego Narodowego Uniwersytetu „Akademia Prawa w Odessie” (Odessa, Ukraina)

ORCID ID: 0000-0003-1581-478Х, ORCID ID: 0009-0001-0225-9548

Anotation. Adnotacja. W artykule przeanalizowano rolę i znaczenie ekspertyzy w przypadkach naruszenia przepisów celnych, przewidzianych w artykule 476 Kodeksu Celnego Ukrainy. Uzasadniono, że ustalenie faktu naruszenia praw własności intelektualnej podczas przewozu towarów przez granicę celną Ukrainy wymaga zastosowania wiedzy specjalistycznej i przeprowadzenia badań eksperckich. Przeanalizowano charakter prawny ekspertyzy celnej i sądowej, ich miejsce w systemie dowodowym oraz specyfikę wykorzystania opinii eksperckiej w postępowaniu tej kategorii. Stwierdzono, że opinia ekspercka jest jednym z kluczowych dowodów w celu ustalenia identyczności lub podobieństwa oznaczeń z zarejestrowanymi przedmiotami praw własności intelektualnej, ale nie posiada z góry określonej wartości dowodowej. Na podstawie analizy źródeł naukowych, orzecznictwa i stanowisk Sądu Najwyższego udowodniono potrzebę oceny opinii eksperckiej w powiązaniu z innymi dowodami. W konkluzji zwrócono uwagę na potrzebę jasnego rozgraniczenia kompetencji biegłego i sądu, co przyczyni się do prawidłowego stosowania artykułu 476 Kodeksu Celnego Ukrainy i zapewni równowagę między ochroną praw własności intelektualnej a gwarancjami osób pociągniętych do odpowiedzialności administracyjnej.
Keywords: ekspertyza, wiedza specjalistyczna, naruszenie przepisów celnych, odpowiedzialność administracyjna, kontrola celna, dowody, prawa własności intelektualnej, towary podrobione.

ADMINISTRACYJNO-PRAWNE ZASADY KSZTAŁTOWANIA I WDRAŻANIA REGIONALNEJ POLITYKI EKOLOGICZNEJ UKRAINY W KONTEKŚCIE INTEGRACJI EUROPEJSKIEJ

Hryhorij Drok

Kierownik
Wydziału Departamentu Terytorialnego Państwowej Administracji Sądowej Ukrainy w obwodzie kirowohradzkim (Kropywnicki, Ukraina)

ORCID ID: 0009-0002-9341-2516

Anotation. Adnotacja. W artykule przeanalizowano administracyjno-prawne zasady kształtowania i wdrażania regionalnej polityki ekologicznej Ukrainy w kontekście integracji europejskiej. Uzasadniono, że skuteczność wdrażania państwowej polityki ekologicznej w dużej mierze zależy od uwzględnienia specyfiki poszczególnych terytoriów, w szczególności ich cech geograficznych, krajobrazowych, społeczno-ekonomicznych, demograficznych i kulturowych. Stwierdzono, że region stanowi samodzielny podmiot administracji publicznej i regulacji administracyjno-prawnej, który charakteryzuje się kompleksem powiązanych ze sobą czynników społecznych, ekonomicznych i środowiskowych. Szczególną uwagę poświęcono analizie podejścia krajobrazowego jako jednej z zasad nowoczesnej polityki ochrony środowiska oraz jego znaczeniu dla realizacji działań administracji publicznej w dziedzinie ochrony środowiska. Stwierdzono, że postanowienia Europejskiej Konwencji Krajobrazowej i innych dokumentów międzynarodowych stanowią podstawę wdrażania mechanizmów administracyjno-prawnych służących zachowaniu różnorodności krajobrazowej i zapewnieniu zrównoważonego rozwoju terytoriów. Przeanalizowano zmiany legislacyjne w zakresie polityki regionalnej państwa związane z wprowadzeniem funkcjonalnych typów terytoriów. Scharakteryzowano status administracyjno-prawny terytoriów objętych programem renaturyzacji, regionalnych biegunów wzrostu, terytoriów o szczególnych warunkach rozwoju oraz terytoriów zrównoważonego rozwoju. Określono ich miejsce w systemie realizacji polityki regionalnej i środowiskowej państwa. Przeanalizowano wpływ postanowień artykułu 174 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej na rozwój ustawodawstwa krajowego w dziedzinie polityki regionalnej. Stwierdzono, że doskonalenie mechanizmów administracyjno- prawnych realizacji regionalnej polityki ochrony środowiska powinno odbywać się w oparciu o zasady zrównoważonego rozwoju, spójności terytorialnej, różnorodności krajobrazowej oraz decentralizacji administracji publicznej. Proponuje się rozważenie funkcjonalnych typów terytoriów jako samodzielnego instrumentu wsparcia administracyjno-prawnego regionalnej polityki ekologicznej na Ukrainie.
Keywords: wsparcie administracyjno-prawne, regionalna polityka ekologiczna, administracja publiczna, podejście krajobrazowe, funkcjonalne typy terytoriów, zrównoważony rozwój, polityka regionalna państwa, spójność terytorialna, integracja europejska.

GRANICE I KRYTERIA STOSOWANIA ŚRODKÓW ZABEZPIECZAJĄCYCH ROSZCZENIE W POSTĘPOWANIU ADMINISTRACYJNYM

Vitalii Duka

doktorant Katedry Prawa
Prywatnej Wyższej Szkoły Edukacyjnej „Uniwersytet Współczesnej Wiedzy” (Kijów, Ukraina)

ORCID ID: 0009-0004-2710-144X

Anotation. Adnotacja. W artykule zbadano granice i kryteria stosowania środków zabezpieczenia powództwa w postępowaniu sądowoadministracyjnym, z uwzględnieniem modelu normatywnego określonego w Kodeksie postępowania sądowoadministracyjnego Ukrainy oraz aktualnych stanowisk prawnych Sądu Najwyższego. Omówiono istotę proporcjonalności jako wymogu polegającego na zestawieniu możliwych negatywnych skutków zastosowania środka zabezpieczającego ze skutkami jego niezastosowania. Określono istotę adekwatności poprzez zgodność wybranego sposobu tymczasowej ochrony z charakterem i przedmiotem zgłoszonych roszczeń. Ustalono, że współczesne orzecznictwo sądowe ukierunkowuje sądy administracyjne na stosowanie najmniej uciążliwego środka, wystarczającego do zapewnienia skutecznej ochrony praw wnioskodawcy. Przeanalizowano wymogi dotyczące uzasadnienia postanowienia o zabezpieczeniu powództwa oraz uzasadniono konieczność samodzielnej oceny przez sąd rzeczywistości i stopnia danego ryzyka. Scharakteryzowano ustawowe ograniczenia uznania sędziowskiego przewidziane w części trzeciej art. 151 Kodeksu postępowania sądowoadministracyjnego Ukrainy, w tym szczególne zakazy wprowadzone w warunkach stanu wojennego. Ustalono, że absolutną granicą procesową zabezpieczenia powództwa jest niedopuszczalność faktycznego rozstrzygnięcia sporu publicznoprawnego co do istoty oraz uzyskania przez powoda na tym etapie rezultatu, do którego osiągnięcia dąży on w wyniku rozpoznania sprawy. Omówiono brak w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji zabezpieczenia wzajemnego oraz wynikające z tego szczególne uwarunkowania ochrony interesów uczestników stosunków publicznoprawnych. Uzasadniono, że zgodność z prawem ingerencji zabezpieczającej powinna być oceniana poprzez kompleksowe zastosowanie kryteriów proporcjonalności, adekwatności, konieczności, związku z przedmiotem powództwa oraz wyważenia interesów prywatnych i publicznych.
Keywords: postępowanie sądowoadministracyjne, zabezpieczenie powództwa, skarga administracyjna, proporcjonalność, adekwatność, proporcjonalność, uznanie sędziowskie, interes publiczny, tymczasowa ochrona sądowa, granice zabezpieczenia powództwa.

ZAGRANICZNE DOŚWIADCZENIE W ZAPEWNIANIU ZGODNOŚCI Z PRAWEM ŚWIADCZENIA USŁUG POLICYJNYCH ORAZ MOŻLIWOŚCI JEGO IMPLEMENTACJI W UKRAINIE

Oleksandr Sawczenko

Doktorant Instytutu Naukowo-Badawczego Prawa Publicznego (Kijów, Ukraina)

ORCID ID: 0009-0006-1288-4212

Anotation. Artykuł poświęcony jest badaniu zagranicznych doświadczeń w zakresie zapewniania zgodności z prawem świadczenia usług policyjnych oraz możliwości ich implementacji w Ukrainie. Ustalono, że współczesne świadczenie usług policyjnych wymaga połączenia efektywności procesów zarządzania z konsekwentnym przestrzeganiem zasady legalności, co zakłada jasne określenie kompetencji organów i jednostek Policji, przestrzeganie ustanowionych procedur, należyte uzasadnienie podejmowanych decyzji oraz odpowiednią ochronę praw i wolności człowieka i obywatela. Uzasadniono, że dla zapewnienia legalności zasadnicze znaczenie ma nie tylko to, który konkretnie organ lub funkcjonariusz świadczy daną usługę, lecz także to, w jakim stopniu prawna procedura jej świadczenia jest zrozumiała, dostępna, terminowa i zabezpieczona przed arbitralnymi decyzjami. Określono główne kierunki doskonalenia administracyjnoprawnego mechanizmu zapewniania legalności podczas świadczenia usług policyjnych w Ukrainie, w szczególności normatywne doprecyzowanie standardów ich świadczenia, wzmocnienie niezależnej kontroli nad legalnością działań funkcjonariuszy Policji, obowiązkowe rejestrowanie prawnie istotnych czynności za pomocą środków technicznych, doskonalenie systemu sprawozdawczości Policji wobec społeczeństwa oraz ustanowienie obowiązkowej oceny proporcjonalności ingerencji policyjnej.
Keywords: usługi policyjne, legalność, doświadczenie zagraniczne, państwo usługowe, demokratyczne działania policji, rozliczalność, proporcjonalność, Policja Narodowa Ukrainy

PROCEDURY ADMINISTRACYJNE W ZAKRESIE PROCESÓW MIGRACYJNYCH: OGÓLNY ASPEKT TEORETYCZNY

Qiu Bo

Student studiów podyplomowych w Instytucie Badawczym Prawa Publicznego (Kijów, Ukraina)

ORCID ID: 0009-0002-1075-5047

Anotation. W artykule analizuje się treść pojęcia „postępowanie administracyjne” poprzez korelację z pokrewnym pojęciem „proces administracyjny”. Stwierdza się, że podejście do traktowania postępowania administracyjnego jako formy sprawiedliwości, a postępowania administracyjnego jako normatywnie ustanowionej procedury rozpatrywania i rozstrzygania indywidualnych spraw administracyjnych przez podmioty administracji publicznej, jest uzasadnione, a także przedstawiono kryteria rozróżniania tych pojęć. Na podstawie ogólnej analizy teoretycznej autorka proponuje definicję postępowania administracyjnego w zakresie procesów migracyjnych jako normatywnie ustanowionej procedury rozpatrywania i rozstrzygania spraw przez podmioty administracji publicznej, które powstają w wyniku przemieszczania się osób przez granice państwowe lub administracyjno-terytorialne w obrębie danego kraju w celu zmiany miejsca zamieszkania.
Keywords: postępowanie administracyjne, proces administracyjny, procedura, procesy migracyjne